Eylül Ayında Dış Ticaret Açığı Daraldı, Enerji İthalatı Risk Oluşturuyor

Türkiye'nin ihracatı eylül ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 15,3 artarak 26 milyar dolara yükselirken ithalat yüzde 5,6 artışla 31,1 milyar dolar oldu. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 83,4'e çıkarken dış ticaret açığı 5,2 milyar dolara geriledi. Avrupa Birliği, Kuzey Amerika ve Orta Doğu pazarlarında ihracatın güçlü seyretmesi olumlu bir gelişme olarak öne çıktı. Ancak enerji ithalatındaki artış, yatırım malı ithalatındaki gerileme ve reel ihracat performansına ilişkin göstergeler dış ticaretteki iyileşmenin kalıcılığı konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Eylülde İhracat İthalattan Daha Hızlı Arttı

Türkiye'nin dış ticaretinde eylül ayında dikkat çekici bir iyileşme yaşandı. İhracatın yıllık artış hızı ithalatın üzerinde gerçekleşirken dış ticaret açığı daraldı.

Eylül ayına ilişkin dış ticaret verilerinde öne çıkan göstergeler şöyle:

• İhracat: Yüzde 15,3 artışla 26 milyar dolar.

• İthalat: Yüzde 5,6 artışla 31,1 milyar dolar.

• Dış ticaret açığı: 5,2 milyar dolar.

• İhracatın ithalatı karşılama oranı: Yüzde 83,4.

• Geçen yılın aynı ayındaki karşılama oranı: Yüzde 76,4.

İhracatın ithalatı karşılama oranındaki yaklaşık 7 puanlık yükseliş, dış ticaret dengesinde yıllık bazda belirgin bir iyileşmeye işaret ediyor.

Ancak dış ticaret açığındaki gerilemenin sürdürülebilir olup olmayacağı, önümüzdeki aylarda ihracat pazarlarındaki talebin ve enerji fiyatlarının seyrine bağlı olacak.

Çekirdek İhracatta Yüzde 10,5 Artış

Altın ve enerji gibi fiyat hareketlerinden güçlü biçimde etkilenen kalemler dışarıda bırakıldığında da ihracatta artış kaydedildi.

Eylül ayında:

• Çekirdek ihracat: Yıllık yüzde 10,5 arttı.

• Çekirdek ithalat: Yıllık yüzde 6,7 arttı.

• Çekirdek dış ticaret açığı: 541 milyon dolar oldu.

Bu veriler, ihracattaki artışın yalnızca altın ve enerji gibi oynak kalemlerden kaynaklanmadığını gösteriyor.

Çekirdek ihracatın ithalattan daha hızlı büyümesi, dış ticaret dengesi açısından olumlu bir gelişme.

Bununla birlikte nominal ihracat artışının ne kadarının gerçek üretim ve satış hacmindeki yükselişten kaynaklandığı da önem taşıyor.

İhracat fiyatlarındaki artış ve döviz paritelerindeki değişim, dolar cinsinden açıklanan ihracat rakamlarını yükseltebiliyor.

Avrupa Birliği'ne İhracat Yüzde 9,9 Arttı

Eylül ayı verilerinde Türkiye'nin başlıca ihracat pazarlarına yönelik satışların genel olarak güçlü seyretmesi dikkat çekti.

Avrupa Birliği ülkelerine yapılan ihracat yıllık yüzde 9,9 artarken AB dışındaki diğer Avrupa ülkelerine yönelik ihracat yüzde 30,7 yükseldi.

Bölgesel ihracat performansında öne çıkan rakamlar şöyle:

• Avrupa Birliği: Yüzde 9,9 artış.

• AB dışındaki Avrupa ülkeleri: Yüzde 30,7 artış.

• Afrika: Yüzde 7 artış.

• Yakın ve Orta Doğu: Yüzde 20 artış.

• Kuzey Amerika: Yüzde 37,9 artış.

Özellikle Kuzey Amerika ve AB dışındaki Avrupa ülkelerine yapılan ihracattaki güçlü artış, Türkiye'nin geleneksel pazarlarının dışındaki bölgelerde de satışlarını artırabildiğini gösteriyor.

Yakın ve Orta Doğu ülkelerine ihracatın yüzde 20 yükselmesi ise bölgedeki jeopolitik gerilimlere rağmen ticari faaliyetlerin devam ettiğine işaret ediyor.

Gelişmiş Ülkelere İhracat Güçlü Seyrediyor

Ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyine göre yapılan sınıflandırmada da dikkat çekici bir farklılaşma bulunuyor.

Eylül ayında gelişmiş ekonomilere yapılan ihracat yıllık yüzde 8,5 artarken gelişmekte olan ekonomilere yönelik ihracat yüzde 24,7 yükseldi.

Bu görünüm, Türkiye'nin gelişmekte olan pazarlarda daha hızlı büyüme kaydettiğini gösteriyor.

Ancak ihracat artışının coğrafi dağılımı tek başına dış talebin ne kadar güçlü olduğunu ortaya koymuyor.

Dolar cinsinden nominal ihracat verilerinin değerlendirilmesinde döviz kurlarının ve ihracat birim fiyatlarının etkisi de dikkate alınmalı.

Özellikle Avrupa pazarlarında euro/dolar paritesindeki hareketler, dolar üzerinden hesaplanan ihracat değerini etkileyebiliyor.

İthalatta Tüketim Malları Geriledi, Yatırım Malları Arttı

İthalatın alt kalemleri incelendiğinde ise farklı bir tablo ortaya çıkıyor.

Eylül ayında tüketim malı ithalatı yıllık yüzde 9,5 gerilerken yatırım malı ithalatı yüzde 6,8 arttı.

Ara malı ithalatında ise yüzde 0,5'lik sınırlı bir artış görüldü.

• Tüketim malı ithalatı: Yüzde 9,5 azaldı.

• Yatırım malı ithalatı: Yüzde 6,8 arttı.

• Ara malı ithalatı: Yüzde 0,5 arttı.

Tüketim malı ithalatındaki düşüş, iç talepteki dengelenme açısından olumlu değerlendirilebilir.

Öte yandan yatırım malı ithalatının yıllık bazda artması, üretim kapasitesine yönelik harcamaların tamamen durmadığını gösteriyor.

Ancak yatırım malı ithalatının artış hızı ve bu ithalatın hangi sektörlerde yoğunlaştığı, gelecekteki üretim kapasitesi açısından daha ayrıntılı incelenmeli.

Enerji İthalatı Yüzde 26,1 Arttı

Eylül ayı dış ticaret verilerindeki en önemli risk unsurlarından biri enerji ithalatındaki yükseliş oldu.

Enerji ithalatı yıllık bazda yüzde 26,1 arttı.

Bu gelişmede uluslararası enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi ve jeopolitik gerilimler etkili oldu.

İran savaşı ve enerji arzına ilişkin belirsizliklerin sürmesi, Türkiye'nin ithalat faturası açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Petrol ve doğal gaz fiyatlarının önümüzdeki aylarda yüksek kalması halinde enerji ithalatının toplam dış ticaret açığı üzerindeki baskısı artabilir.

Özellikle kış aylarında doğal gaz tüketiminin yükselmesi, enerji ithalat faturasını daha da ağırlaştırabilir.

Bu nedenle eylül ayında dış ticaret açığında görülen daralmanın ilerleyen aylarda aynı hızla devam edeceğini söylemek için erken.

Altın İthalatındaki Gerileme Dış Ticaret Dengesini Destekledi

Eylül ayında altın fiyatlarındaki gerilemenin altın ithalatını sınırladığı görülüyor.

Altın ithalatındaki zayıflama, toplam ithalatın artış hızını aşağı çekerek dış ticaret dengesine destek sağladı.

Ancak altın ithalatı, uluslararası fiyat hareketlerinin yanı sıra Türkiye'deki yatırımcı talebinden de etkileniyor.

Dolayısıyla altın ithalatındaki gerilemenin kalıcı olup olmayacağı, küresel altın fiyatlarına ve yurt içindeki tasarruf tercihlerine bağlı olacak.

Enerji ve altın kalemlerinin dış ticaret verileri üzerindeki güçlü etkisi, çekirdek göstergelerin neden ayrıca izlenmesi gerektiğini de ortaya koyuyor.

Nominal İhracat Artışı ile Reel Performans Arasında Fark Var

Eylül verilerinde ihracatın dolar cinsinden güçlü artması olumlu bir gelişme.

Ancak ihracat performansının değerlendirilmesinde yalnızca nominal rakamlara bakmak yeterli değil.

Döviz paritelerindeki değişim ve ihracat birim fiyatlarındaki artış, dolar cinsinden ihracat gelirlerini yükseltebilir.

Bu nedenle nominal ihracat artışının tamamı daha fazla ürün satıldığı anlamına gelmiyor.

Verilerin değerlendirmesinde, miktar bazlı reel ihracat performansının nominal rakamlara kıyasla daha zayıf olduğu belirtiliyor.

Bu ayrım, özellikle Türkiye'nin dış pazarlardaki rekabet gücünün değerlendirilmesi açısından önemli.

İhracat gelirleri artarken satılan ürün miktarının daha yavaş yükselmesi, büyümenin önemli bölümünün fiyat ve parite etkisinden kaynaklandığını gösterebilir.

Kalıcı ihracat büyümesi için yalnızca dolar bazında gelirlerin değil, ihraç edilen ürün miktarının ve katma değerin de artması gerekiyor.

Dış Ticarette İyileşme Kalıcı Olacak mı?

Eylül ayı verileri Türkiye'nin dış ticaretinde genel olarak olumlu bir tablo ortaya koyuyor.

İhracatın yüzde 15,3 artması, ithalatın yüzde 5,6 ile daha sınırlı büyümesi ve dış ticaret açığının 5,2 milyar dolara gerilemesi dikkat çekici.

Üstelik ihracat artışı farklı coğrafi pazarlara yayılmış durumda.

Bununla birlikte üç gelişme önümüzdeki dönemde dış ticaret dengesinin seyrini belirleyecek.

Birincisi, Avrupa ekonomisinin büyüme performansı. Türkiye'nin en önemli ihracat pazarı olan Avrupa'da ekonomik faaliyetin zayıflaması, ihracat talebini sınırlayabilir.

İkincisi, enerji fiyatları. İran savaşı ve küresel arz belirsizlikleri nedeniyle petrol ve doğal gaz fiyatlarının yüksek seyretmesi, ithalat faturasını artırabilir.

Üçüncüsü, ihracattaki reel büyüme. Nominal ihracat rakamlarının parite ve fiyat artışlarıyla desteklenmesi olumlu olsa da uzun vadede üretim ve ihracat miktarındaki artış daha belirleyici olacak.

Sonuç: İhracat Güçlü, Ancak Enerji Faturası Tehdit Oluşturuyor

Eylül ayında ihracatın ithalattan daha hızlı büyümesi, Türkiye'nin dış ticaret dengesi açısından olumlu bir gelişme.

Avrupa Birliği, Kuzey Amerika ve Orta Doğu pazarlarında ihracatın artması, dış talebin farklı bölgelerden destek bulduğunu gösteriyor.

Tüketim malı ithalatındaki düşüş de dış ticaret açığının sınırlanmasına katkı sağlıyor.

Ancak enerji ithalatındaki yüzde 26,1'lik yükseliş, dış dengedeki iyileşmenin önündeki en önemli risklerden biri.

Ayrıca nominal ihracat artışının bir bölümünün parite ve fiyat etkisinden kaynaklanması, reel ihracat performansına daha temkinli yaklaşılmasını gerektiriyor.

Sonuç olarak eylül ayı dış ticaret verileri olumlu, ancak küresel enerji fiyatlarının yükseldiği ve Avrupa ekonomisinin zayıf seyrettiği bir ortamda bu iyileşmenin kalıcılığı henüz garanti değil.

Kaynak: TSKB Raporu

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.