Enerji güvenliği çıkmazı: İran gerilimi Çin'in hesaplarını sil baştan değiştiriyor!

ABD ile İran arasında tırmanan gerilim ve buna bağlı olarak Basra Körfezi, Umman Körfezi ve Kızıldeniz'deki deniz geçiş güzergahlarına yönelik tehditler, küresel enerji güvenliği ve başta Çin olmak üzere Asya'daki petrol ithalatçısı ülkeler için kritik bir sınav niteliği taşıyor. Sorun sadece ham petrol fiyatlarının yükselmesi değil, aynı zamanda nakliye ve sigorta maliyetlerinin artması, ticaret rotalarının değişme olasılığı ve risklerin Hürmüz Boğazı'ndan Arap Denizi ve Babü'l Mendeb'e kadar genişlemesi.

Pekin, İran nükleer meselesindeki diplomatik süreci, hem Orta Doğu'nun istikrarını hem de küresel enerji arz güvenliğini kapsayan daha geniş bir denklemin parçası olarak görüyor. Çin'in Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Daimi Temsilcisi Li Song, ABD ve İsrail'in geçtiğimiz Haziran ayından bu yana İran'ın UAEA denetimi altındaki barışçıl nükleer tesislerine iki askeri saldırı düzenlediğini ve bunun UAEA ile işbirliğini büyük ölçüde engellediğini ve Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması mekanizmasına ciddi zarar verdiğini belirtti. Li, bu saldırıların Tahran ile UAEA arasındaki işbirliğinin normale dönmesinin önündeki en büyük engel olduğunu savunuyor.

Deniz Riskleri Genişliyor

Gerilimin deniz alanına sıçraması, İran Devrim Muhafızları'nın "deniz yasak bölgesini" Hürmüz Boğazı'nı aşarak Umman Körfezi ve Arap Denizi'nin bazı kısımlarını kapsayacak şekilde genişletmesiyle daha da belirginleşiyor. Bu hamle, riskleri bilinen stratejik öneme sahip bir boğazdan, Körfezi Hint Okyanusu'na bağlayan daha geniş bir deniz alanına taşıdığı için büyük önem taşıyor. Özellikle Çabahar Limanı'nın Hürmüz Boğazı dışındaki tek İran limanı olması, bölgesel ve uluslararası ticaretteki rolünü kritik hale getiriyor. Dolayısıyla, yasak bölgesinin Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne doğru genişletilmesi, ticari gemiler, petrol tankerleri ve deniz sigortası hizmetleri için kesinti riskini artırabilir.

Yemen ve Petrol Fiyatlarındaki Yükseliş

Yemen'deki gerilimin tırmanması da durumu karmaşıklaştırıyor. Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik balistik füze ve insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılar, Saudi Aramco tesislerini ve diğer noktaları hedef aldı. Bu durum, ABD'nin 5 İran tankerini imha ettiğini açıklaması ve Tahran'ın Ürdün'deki ABD üslerine saldırılar düzenlemesiyle eş zamanlı olarak gerçekleşti. Körfez ve Umman Körfezi'ndeki gerilimin Yemen ve Kızıldeniz çevresindeki çatışmalarla birleşmesi, risklerin birden fazla deniz rotasına dağıldığı anlamına geliyor. Hürmüz çevresindeki petrol tankerlerinin kırılganlığının yanı sıra, Babü'l Mendeb üzerinden Kızıldeniz ile Hint Okyanusu'nu bağlayan yollardaki baskı da artıyor. Bu durum, sevkiyatların gecikmesi, sigorta primlerinin artması, tankerlerin rotalarını değiştirmesi ve ham petrol fiyatlarındaki risk priminin yükselmesi ihtimalini artırıyor. Nitekim, Brent ham petrol vadeli işlemleri 9 Eylül'de varil başına 100 doları aşarak Temmuz ayı sonundan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Elektrikli Araç Dönüşümü Bir Yanıt mı

Çin'de petrol maliyetlerindeki bu artış, geleneksel yakıtlı araçlardan elektrikli araçlara geçiş için ek bir teşvik oluşturuyor. Tam elektrikli ve hibrit araçlar, geçtiğimiz ay Çin'de satılan toplam 1,54 milyon otomobilin %65,2'sini oluşturarak bir ay önce kaydedilen %65,1'lik rekoru geride bıraktı. Tüketiciler, elektrikli araçların menzili ve pil performansı konusundaki endişelerinin büyük ölçüde azalmasıyla birlikte, elektrikli araçların avantajlarına daha fazla ikna oluyorlar. Yüksek yakıt fiyatları, bu dönüşüme doğrudan ekonomik bir faktör ekliyor. UBS bankasının tahminlerine göre, petrolün varil başına 90 dolara yakın kalması, Çin'deki bir benzinli otomobilin yakıt maliyetini savaştan öncesine göre yılda yaklaşık 2000 yuan (yaklaşık 300 dolar) artırıyor.

Enerji Güvenliği Yeniden Tanımlanıyor

Bu gelişmeler, Çin'in enerji güvenliğinin çok boyutlu bir kavram haline geldiğini gösteriyor. Çin, Körfez bölgesinin istikrarı, seyrüsefer serbestliği ve deniz geçiş güzergahlarının karşılıklı baskı araçlarına dönüştürülmesinin önlenmesiyle ilgilenmeye devam ediyor. Ancak, aynı zamanda petrol şoklarını, elektrikli araçlara yönelik endüstriyel dönüşümü derinleştirmek ve yerel ulaşım sektörünün ham petrol dalgalanmalarına karşı hassasiyetini azaltmak için pratik bir teşvik olarak kullanıyor. Dolayısıyla, Çin'in İran konusundaki diplomasisi ekonomik çıkarlardan bağımsız görünmüyor. Körfez bölgesinde gerilimin düşürülmesi için baskı yapılması, aynı zamanda yerel ekonominin petrol ve seyrüsefer risklerine maruz kalmasını uzun vadede azaltmak için birbirini tamamlayan iki yol olarak görülüyor.