Emekliye ne kadar zam yapılacak? Ocak 2027 için üç formül ve nakit destek seçeneği masada

Özet: Yaklaşık 18 milyon emeklinin gözü Ocak 2027'de yapılacak maaş artışlarına çevrildi. Hükümetin üzerinde çalıştığı seçenekler arasında enflasyon zammına refah payı eklenmesi, seyyanen artış, kök aylıkların yeniden düzenlenmesi ve dar gelirli emeklilere kira, yakıt ve ulaşım desteği verilmesi bulunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan yıl sonuna kadar yasal düzenleme yapılmasını hedeflediklerini açıklarken, seyyanen zammın yüksek bütçe maliyeti daha sınırlı ve hedefli destek modellerini öne çıkarıyor.

Emekli zammında gözler Ocak 2027'ye çevrildi

Türkiye'de milyonlarca emekli, artan yaşam maliyetleri karşısında gelirlerini yükseltecek yeni düzenlemeleri bekliyor.

Hükümetin yaklaşık 18 milyon emekliyi kapsayan etki analizleri üzerinde çalıştığı, bu kapsamda hem aylıklara yapılacak ilave zamların hem de ihtiyaç odaklı sosyal desteklerin değerlendirildiği belirtiliyor.

Ekonomim'in haberine göre çalışmalar iki aşamada ele alınıyor.

İlk aşamada, Ocak 2027'de emekli aylıklarına yapılacak olağan artışa refah payı veya seyyanen zam eklenmesi üzerinde duruluyor.

İkinci aşamada ise emeklilerin gelir düzeyleri, çalışma durumları ve yaşadıkları bölgelerdeki geçim koşulları dikkate alınarak ek destekler sağlanması değerlendiriliyor.

Henüz kesinleşmiş bir zam oranı veya nakit destek tutarı açıklanmış değil.

Erdoğan: Yasal düzenlemeyi yıl sonuna kadar hayata geçirmeyi umuyoruz

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısının ardından yaptığı açıklamada emeklilerin gelirlerinin iyileştirilmesine yönelik yeni bir düzenleme üzerinde çalışıldığını duyurdu.

Erdoğan, emeklilerin yaşadığı ekonomik güçlüklerin farkında olduklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Emeklilerimizin yaşadığı zorlukların farkında olduğumuzu daha önce pek çok defa samimiyetle ifade ettim. Bu konuda her zaman yapıcı olmaya, şartları zorlama pahasına elimizden geleni yapmaya gayret ettik.”

Cumhurbaşkanı, 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirmek için mali imkân oluşturulmaya çalışıldığını söyledi.

Erdoğan, “İnşallah 2027 bütçesinde başımızın tacı olan emeklilerimizin durumunu biraz daha iyileştirecek mali imkanları oluşturuyoruz. Bunun için ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeyi adalet ve hakkaniyet çerçevesinde Türkiye Büyük Millet Meclisimizin de takdiriyle sene sonuna kadar hayata geçirmeyi ümit ediyoruz” dedi.

Açıklama, Ocak 2027'de yapılacak olağan artışların üzerine ilave bir iyileştirme gündeme gelebileceği şeklinde değerlendiriliyor.

Ancak düzenlemenin kapsamı, uygulanacak yöntem ve yararlanacak emekli grupları henüz netleşmedi.

İlave düzenleme olmazsa emekli maaşları ne kadar artacak?

Mevcut hesaplamalara göre, herhangi bir ilave iyileştirme yapılmaması halinde Ocak 2027'de emekli aylıklarına uygulanacak artışların şu aralıklarda olması bekleniyor:

• SSK emeklileri: Yaklaşık %9-10.

• BAĞ-KUR emeklileri: Yaklaşık %9-10.

• Emekli Sandığı kapsamındaki memur emeklileri: Yaklaşık %7-8.

Bu oranlar kesinleşmiş zam oranları değil, mevcut enflasyon görünümü ve hesaplamalar üzerinden yapılan tahminler.

Nihai oranlar, ilgili enflasyon verileri ve yürürlükteki maaş artış mekanizmaları doğrultusunda belirlenecek.

Hükümetin üzerinde çalıştığı ilave iyileştirme ise bu olağan artışların üzerine eklenebilecek.

Birinci formül: Enflasyon zammına refah payı eklenmesi

Emekli aylıklarının artırılmasında değerlendirilen seçeneklerden biri, enflasyon kaynaklı olağan artışa ilave refah payı verilmesi.

Bu yöntemde emeklilere belirlenen oranda ek zam uygulanıyor.

Örneğin, altı aylık enflasyon ve mevcut hesaplama mekanizmaları sonucunda SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin aylıkları %10, memur emeklilerinin aylıkları ise %8 artacaksa, yasal düzenlemeyle tüm emeklilere %20 oranında zam yapılması mümkün olabilir.

Bu örnek senaryoda SSK ve BAĞ-KUR emeklileri için olağan artışın 10 puan, memur emeklileri için ise 12 puan üzerine çıkılmış olur.

Ancak %20 zam, hükümet tarafından açıklanmış bir karar değil; değerlendirilen yöntemleri açıklamak için kullanılan örnek bir senaryo.

Refah payı yöntemi, geçmiş yıllarda da emekli aylıklarının artırılmasında kullanıldı.

İkinci formül: Seyyanen zam

Gündemdeki diğer seçenek, emeklilere aylıklarının büyüklüğünden bağımsız olarak aynı tutarda artış yapılması.

Seyyanen zam olarak adlandırılan bu yöntemde, düşük aylık alan emekliler oransal olarak daha yüksek bir artış elde ediyor.

Ancak yaklaşık 18 milyon emekliyi kapsayacak genel bir seyyanen zammın bütçeye maliyeti oldukça yüksek.

Haberde yer alan örnek hesaplamalara göre:

• 15 bin TL seyyanen zam: Yıllık yaklaşık 3 trilyon TL.

• 10 bin TL seyyanen zam: Yıllık yaklaşık 2 trilyon TL.

• 8 bin TL seyyanen zam: Yıllık yaklaşık 1,2 trilyon TL.

• 5 bin TL seyyanen zam: Yıllık yaklaşık 1 trilyon TL.

Bu rakamlar, farklı tutarlardaki artışların bütçe üzerindeki olası etkisini göstermek amacıyla aktarılan yaklaşık hesaplamalar.

Seyyanen artışın tüm emeklilere uygulanması halinde oluşabilecek yüksek maliyet nedeniyle, bu seçeneğin diğer formüllere kıyasla daha düşük ihtimal olarak değerlendirildiği belirtiliyor.

Üçüncü formül: Kök aylıkların yeniden düzenlenmesi

Emekli gelirlerinin artırılmasında gündeme gelen üçüncü seçenek, kök aylıkların yeniden hesaplanması.

Kök aylık, emeklinin yasal hesaplama yöntemiyle belirlenen esas maaşını ifade ediyor.

Özellikle düşük kök aylığa sahip emekliler açısından, en düşük emekli aylığına yönelik tamamlayıcı ödemeler ile kök aylığa yapılan zam arasındaki fark önem taşıyor.

Kök aylıkların yükseltilmesi için emekli maaşı hesaplama sisteminde daha kapsamlı değişikliklere ihtiyaç duyulabileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda intibak düzenlemesi seçeneği de tartışılıyor.

2000 yılından sonraki dönemlerde aylık bağlama oranlarının ve milli gelir artışından emekli aylıklarına yansıtılan payların düşürülmesi, emekli maaşlarının hesaplanmasında farklılıklar oluşturdu.

Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik de daha önce intibak düzenlemesi yapılması gerektiğini dile getirmişti.

Böyle bir düzenleme, geçmişte bağlanmış aylıklar ile halen çalışanların ileride alacakları emekli aylıklarının hesaplanma yöntemlerinin yeniden ele alınmasını gerektirebilir.

İntibak düzenlemesi özellikle SSK ve BAĞ-KUR emeklileri ile ilk defa Ekim 2008'de memuriyete başlayanları ilgilendiren başlıklar içeriyor.

Ancak kapsamlı bir intibak yasasının bütçe maliyetinin yüksek olması bekleniyor.

Dar gelirli emeklilere kira, yakıt ve ulaşım desteği

Maaş artışlarının yanı sıra ihtiyaç odaklı nakit yardım modeli de değerlendiriliyor.

Ekonomim'in haberine göre hükümet, emeklilere herkese eşit tutarda ödeme yapmak yerine gelir ve yaşam koşullarına göre farklılaştırılmış destekler sağlanması üzerinde çalışıyor.

Bu kapsamda üç gider kalemi öne çıkıyor:

• Kira desteği: Özellikle kirada yaşayan ve düşük gelirli emeklilerin barınma giderlerine katkı sağlanması.

• Yakıt desteği: Isınma ve enerji harcamalarının karşılanmasına yönelik nakit ödeme.

• Ulaşım desteği: Emeklilerin ulaşım giderlerini hafifletecek ek yardım.

Desteklerin doğrudan nakit olarak verilmesi seçenekler arasında bulunuyor.

Özellikle 65 yaşın üzerinde olan, çalışmayan, düşük gelirli ve en düşük emekli aylığını alan vatandaşların daha yüksek destekten yararlanması değerlendiriliyor.

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin (GEDAT) yalnızca emeklilere özel uygulanması yerine, emekliler için ayrı bir ek ödeme mekanizması oluşturulması da seçenekler arasında.

Bununla birlikte desteklerin hangi gelir sınırlarına göre verileceği, başvuru şartları ve ödeme tutarları henüz açıklanmadı.

Desteklerden kimler yararlanabilecek?

Çalışmaların kapsamını belirlemek için emeklilerin demografik ve ekonomik özellikleri inceleniyor.

Haberde aktarılan verilere göre:

• Türkiye'de yaklaşık 18 milyon emekli bulunuyor.

• 65 yaş üstü emekli sayısı yaklaşık 8 milyon olarak tahmin ediliyor.

• En düşük emekli aylığını alanların sayısı 5 milyon 17 bin olarak belirtiliyor.

Etki analizlerinde çalışan ve çalışmayan emeklilerin ayrıştırılması, hane gelirlerinin belirlenmesi ve bölgesel geçim koşullarının incelenmesi öne çıkıyor.

Değerlendirilen modellerden biri, tüm emeklilere ortak bir taban iyileştirmesi sağlandıktan sonra düşük gelirli gruplara ek ödeme yapılması.

Bu yaklaşımda maaş artışı ile sosyal yardım mekanizması birlikte kullanılabilecek.

Ancak hangi grupların ne ölçüde destekleneceği henüz kesinleşmedi.

Geçmişte emeklilere nasıl ilave zam yapıldı?

AK Parti hükümetleri döneminde emekli aylıklarına olağan enflasyon artışlarının üzerinde çeşitli iyileştirmeler yapıldı.

2003: Sosyal destek ödemeleri

2003 yılında SSK ve BAĞ-KUR emeklilerine aylık 75-100 TL arasında sosyal destek ödemesi yapıldı.

Emekli aylıkları önce altı aylık enflasyon oranında artırıldı. Ardından belirli aylıklarda artış tutarı sosyal destek seviyesine tamamlandı.

Yıllık enflasyonun %18,35 olduğu 2003 yılında:

• En düşük SSK emekli aylıkları %38,5 arttı.

• Ortalama SSK emekli aylıkları %28,4 yükseldi.

• BAĞ-KUR 6. basamak emekli aylıkları %51,1 arttı.

• BAĞ-KUR 12. basamak emekli aylıkları %38,8 yükseldi.

2004 ve 2005: Enflasyonun üzerinde artışlar

2004 yılında tüketici enflasyonu %9,35 olarak gerçekleşti.

Önceki yıl uygulanan sosyal destek ödemeleri emekli aylıklarına dahil edildi ve ocak ile temmuz aylarında %10'ar oranında artış yapıldı.

2005 yılında ise yıllık enflasyon %7,72 olurken, emekli aylıkları altı aylık dönemlerde %6'şar oranında artırıldı.

2010 ve 2011: Seyyanen zam uygulamaları

2010 yılında SSK ve BAĞ-KUR emeklilerine normalde ocakta %3,59, temmuzda %2,71 oranında artış yapılması gerekiyordu.

Yasal düzenlemeyle düşük aylıklara 60 TL seyyanen zam, diğer aylıklara ise %4,62 oranında artış uygulandı.

Temmuz ayında tüm emekli aylıkları %3,59 artırıldı.

2011 yılında da SSK ve BAĞ-KUR emeklilerine 60 TL seyyanen artış yapıldı.

Yüksek aylık alan emekliler için ise altı aylık dönemlerde %4 oranında zam uygulandı.

2023: Refah payıyla artırılan zam oranları

2023 yılında ilave iyileştirmeler ağırlıklı olarak oransal zam yöntemiyle gerçekleştirildi.

Ocak ayında normal koşullarda %15,4 olması beklenen artış, refah payıyla birlikte %30'a yükseltildi.

Temmuz ayında ise %19,8 düzeyindeki olağan artış yerine %25 zam uygulandı.

Bu örnekler, hükümetin geçmişte farklı ekonomik koşullara göre seyyanen zam, sosyal destek ve refah payı yöntemlerini kullandığını gösteriyor.

Emekli memurların seyyanen zam beklentisi sürüyor

Emekli memurların gündemindeki bir başka konu, çalışan memurlara 2023 yılında verilen seyyanen zammın emekli aylıklarına yansıtılması.

2023 yılında çalışan memur maaşlarına 8.077 TL tutarında seyyanen artış yapılmıştı.

Haberde aktarılan hesaplamaya göre bu tutarın güncel karşılığı 25 bin 153 TL'ye ulaştı.

Ancak söz konusu artış emekli memur aylıklarına aynı şekilde yansıtılmadı.

Emekli memurların beklentisi, çalışan memurlara verilen seyyanen artışın emekli aylıklarının hesaplanmasında da dikkate alınması.

Kapsamlı bir intibak düzenlemesinin gündeme gelmesi halinde bu konunun yeniden tartışılabileceği belirtiliyor.

Bununla birlikte emekli memurlara bu tutarda ödeme yapılacağına ilişkin açıklanmış bir karar bulunmuyor.

2027 Cumhurbaşkanlığı Programı ne söylüyor?

2027 yılı Cumhurbaşkanlığı Programı'nda emekli aylığı bağlama sistemine ilişkin düzenleme hedefleri de yer alıyor.

Programda, çalışanların istihdamda daha uzun süre kalmasını teşvik edecek bir aylık bağlama sistemi üzerinde çalışılacağı belirtiliyor.

Ancak düzenlemenin kamu maliyesine ek yük getirmeyecek şekilde tasarlanması hedefleniyor.

Bu ifade, kapsamlı ve yüksek maliyetli bir intibak düzenlemesinden çok, gelecekte emekli olacak kişilerin aylık bağlama koşullarının değiştirilmesine yönelik çalışmalarla ilişkilendiriliyor.

Nitekim benzer hedefler 2026 yılı programı dahil önceki yılların programlarında da yer almıştı.

Dolayısıyla programdaki ifadeler, mevcut emeklilerin kök aylıklarının kapsamlı biçimde artırılacağına ilişkin kesin bir taahhüt olarak değerlendirilemiyor.

Ocak 2027 için hangi seçenekler gündemde?

Mevcut haberler ve açıklamalar, emekli gelirlerinin iyileştirilmesi için birden fazla yöntemin değerlendirildiğini gösteriyor.

Bunlar arasında enflasyon zammına refah payı eklenmesi, tüm emeklilere seyyanen artış yapılması, kök aylıkların yeniden düzenlenmesi ve dar gelirli emeklilere ihtiyaç odaklı nakit destek sağlanması bulunuyor.

Seyyanen zammın yüksek bütçe maliyeti nedeniyle daha sınırlı ve hedefli modellerin değerlendirildiği belirtiliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklaması, hükümetin 2027 bütçesi kapsamında emeklilere yönelik ilave iyileştirme için yasal düzenleme hazırlamayı hedeflediğini ortaya koyuyor.

Ancak Ocak 2027'de uygulanacak zam oranı, seyyanen ödeme tutarı, sosyal desteklerin kapsamı ve yararlanma koşulları henüz kesinleşmiş değil.

Nihai kararın bütçe imkânları, etki analizleri ve TBMM'de yapılacak yasal düzenlemeler çerçevesinde şekillenmesi bekleniyor.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.