Doğum oranları çöküyor: İnsanlık için felaket mi, gezegen için fırsat mı?

Dünya genelinde doğurganlık oranlarının tarihi düşük seviyelere gerilemesi, ekonomistler ve bilim insanları arasında giderek büyüyen bir tartışmayı tetikliyor. Elon Musk gibi isimler düşük doğum oranlarının uygarlık için iklim değişikliğinden bile büyük bir tehdit olduğunu savunurken, bazı araştırmacılar daha küçük bir dünya nüfusunun çevresel baskıları azaltacağını ve daha sürdürülebilir bir gelecek yaratabileceğini öne sürüyor. Ancak yaşlanan nüfus, küçülen işgücü ve artan sosyal güvenlik yükü, nüfus daralmasının ağır bir ekonomik bedeli olabileceğini gösteriyor.

Musk: Asıl tehdit nüfusun çöküşü

Elon Musk uzun süredir dünyanın karşı karşıya olduğu en büyük tehlikelerden birinin nüfusun hızla azalması olduğunu savunuyor.

Musk, 2022'de yaptığı bir açıklamada düşük doğum oranlarından kaynaklanabilecek nüfus çöküşünün uygarlık açısından küresel ısınmadan daha büyük bir risk olduğunu ileri sürmüştü.

Bu kaygının arkasında gerçekten de çok güçlü bir demografik eğilim bulunuyor.

1950'lerde dünya genelinde kadın başına ortalama 4,9 çocuk olan toplam doğurganlık oranı bugün yaklaşık 2,3'e gerilemiş durumda. Bu, kayıtlı tarihin en düşük küresel doğurganlık oranı.

Nüfusun uzun vadede kendisini yenileyebilmesi için genel olarak kadın başına yaklaşık 2,1 çocuk gerekiyor.

Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde 2100 yılında dünyadaki ülke ve bölgelerin yüzde 97'sinden fazlasının bu yenilenme seviyesinin altında kalacağı tahmin ediliyor.

Ama dünya nüfusu henüz çökmüyor

Doğurganlıktaki hızlı düşüşe rağmen kısa vadede küresel bir nüfus çöküşünden söz etmek mümkün değil.

Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya nüfusu 2022'de 8 milyarı geçti. Önümüzdeki sekiz yıl içinde yaklaşık 8,5 milyara ulaşması ve 2080 civarında 10,4 milyarla zirve yapması bekleniyor.

BM, yüzyılın sonlarına doğru dünya nüfusunun yataylaşması veya gerilemeye başlaması ihtimalini yaklaşık yüzde 50 olarak değerlendiriyor.

Bunun nedeni “nüfus momentumu.” Doğurganlık düşmüş olsa bile bugün çocuk sahibi olabilecek yaş grubunda çok sayıda kadın bulunması, dünya nüfusunun bir süre daha artmaya devam etmesine neden oluyor.

Ancak bu etki sonsuza kadar sürmeyecek.

Yeni araştırma: 4 milyarlık dünya daha sürdürülebilir olabilir

Musk'ın yaklaşımının tam karşısında ise nüfusun kontrollü ve gönüllü biçimde azalmasının insanlık için faydalı olabileceğini savunan araştırmacılar bulunuyor.

Yeni bir çalışma, dünya nüfusunun 2200 yılına kadar kademeli biçimde yaklaşık 4 milyara gerilemesinin gezegen üzerindeki çevresel baskıyı azaltabileceğini ileri sürüyor.

Araştırmacılar 1970-2020 döneminde nüfus artışıyla sekiz çevresel gösterge arasındaki ilişkiyi inceledi.

Sonuçlara göre nüfus büyüklüğü; biyolojik çeşitlilik kaybı, karbondioksit emisyonları, enerji tüketimi, ekolojik ayak izi, tatlı su kullanımı ve pestisit tüketimi dahil sekiz göstergenin altısında kişi başına tüketimden daha güçlü bir etkiye sahip.

Temel argüman oldukça basit: İnsanlar daha verimli tüketmeye başlasa bile milyarlarca ilave insan, daha fazla su, enerji, gıda, arazi ve hammadde talebi anlamına geliyor.

Zorla nüfus kontrolü değil, eğitim ve aile planlaması

Araştırmacılar zorunlu nüfus kontrolü, öjenik uygulamalar veya benzeri müdahaleleri kesin biçimde reddediyor.

Önerilen yöntem özellikle yüksek doğurganlığa sahip düşük gelirli ülkelerde kadınların ve kız çocuklarının eğitime erişiminin artırılması, aile planlamasının yaygınlaştırılması ve doğum kontrol yöntemlerine erişimin kolaylaştırılması.

Bu görüşe göre daha küçük aileler kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltabilir, yoksulluğun gerilemesine katkıda bulunabilir ve özellikle yoğun nüfuslu bölgelerde yaşam kalitesini yükseltebilir.

Ancak bu yaklaşımın karşısında ciddi bir ekonomik problem bulunuyor.

Yaşlanan nüfus ekonomiyi nasıl etkileyecek?

Düşük doğurganlık devam ettiğinde yalnızca toplam nüfus küçülmüyor. Nüfusun yaş dağılımı da radikal biçimde değişiyor.

Bunun ekonomiye yansımaları oldukça kapsamlı:

• Daha küçük işgücü üretim kapasitesini azaltabilir.

• Vergi mükelleflerinin azalması kamu gelirlerini baskılayabilir.

• Emekli nüfusun büyümesi sosyal güvenlik sistemlerinin yükünü artırabilir.

• Daha az genç nüfus tüketim ve konut talebini azaltabilir.

• Askerlik çağındaki nüfus küçülebilir.

• Girişimcilik ve inovasyon üzerinde baskı oluşabilir.

Buradaki temel sorun bağımlılık oranı.

Çalışan nüfusun giderek daha büyük bir emekli nüfusu finanse etmek zorunda kalması, mevcut emeklilik ve sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliğini zorlaştırabilir.

Avrupa tehlikenin merkezinde

Sorun en açık biçimde Avrupa'da görülüyor.

Avrupa'da kadın başına doğurganlık oranı yaklaşık 1,4 ile kıtalar arasında en düşük seviyede. Kuzey Amerika'da ise oran yaklaşık 1,6.

Buna karşılık Afrika'da ortalama doğurganlık oranı 4,1 seviyesinde bulunuyor. Çad'da oran 6,1'e kadar çıkarken, Güney Kore yaklaşık 0,72 ile dünyanın en düşük doğurganlık oranlarından birine sahip.

Avrupa Birliği ülkelerinin tamamında 65 yaş üzerindeki nüfusun payı yükseliyor.

80 yaş ve üzerindeki nüfusun toplam nüfus içindeki payının 2025'teki yüzde 6,2 seviyesinden 2100'de yüzde 15,3'e çıkacağı tahmin ediliyor.

Avrupa'nın mevcut bağımlılık oranı yaklaşık yüzde 57. Başka bir ifadeyle çalışma çağındaki her 100 kişiye karşılık çocuk veya yaşlı kategorisinde 57 kişi bulunuyor.

Japonya nüfus yaşlanmasının ekonomik laboratuvarı

Nüfus yaşlanmasının ekonomik sonuçlarının en çarpıcı örneklerinden biri Japonya.

ABD Merkez Bankası araştırmalarına göre Japon nüfusunun yaşlanması, 1995-2015 döneminde ülkenin GSYH'sini zirve seviyesine kıyasla yüzde 20'den fazla aşağı çekti. Bunun ekonomik karşılığı yaklaşık 2 trilyon dolar olarak hesaplandı.

Benzer bir etki ABD'de de görüldü. Araştırmaya göre 2010-2015 dönemindeki nüfus yaşlanması ABD'nin yıllık ekonomik büyümesini yaklaşık 1 puan aşağı çekti.

Fed'in incelediği 16 OECD ülkesinin büyük bölümünde yaşlanmanın büyüme üzerindeki etkisinin negatif olduğu sonucuna ulaşıldı.

Teknoloji işgücü açığını kapatabilir mi?

Nüfusun azalmasını savunanların en güçlü karşı argümanlarından biri verimlilik artışı.

1970-2020 döneminde dünya nüfusu yaşlanmasına rağmen kişi başına küresel GSYH iki kattan fazla yükseldi. Dolayısıyla çalışan sayısının azalması otomatik olarak kişi başına refahın düşeceği anlamına gelmiyor.

YZ, robotik ve otomasyon da daha küçük bir işgücünün çok daha fazla üretim yapmasını sağlayabilir.

Ancak teknoloji her problemi çözmüyor.

Ekonomist Jesús Fernández-Villaverde'nin dikkat çektiği gibi YZ çalışan eksikliğinin bir bölümünü telafi edebilir, fakat toplumsal hayatı ve insan ilişkilerini ikame edemez. Küçülen kasabalar, kapanan işletmeler ve zayıflayan yerel topluluklar ekonomik istatistiklerle tam olarak ölçülemeyen başka maliyetler yaratabilir.

İnsanlık iki farklı risk arasında seçim yapıyor

Küresel doğurganlıktaki düşüşün nihai sonuçlarını kesin biçimde tahmin etmek mümkün değil. Çocuk sahibi olma kararları ekonomik koşullardan kültürel değişime, konut fiyatlarından kadınların eğitim ve çalışma hayatına katılımına kadar çok sayıda faktöre bağlı.

Ancak tartışmanın iki tarafı da önemli bir gerçeğe işaret ediyor.

Çok hızlı nüfus artışı, doğal kaynaklar, iklim, gıda ve su üzerinde ağır baskı oluşturuyor.

Çok hızlı nüfus daralması ise işgücü, vergi gelirleri, emeklilik sistemleri, ekonomik büyüme ve toplumsal yapıyı tehdit edebilir.

Dolayısıyla önümüzdeki yüzyılın asıl sorusu dünyanın nüfusunun sadece artması veya azalması değil; demografik dönüşümün ekonomiler ve sosyal güvenlik sistemleri çökmeden nasıl yönetileceği olacak.

GIS Studies, IndiaToday