COP31 öncesi Türkiye’de metan alarmı: Çöplüklerden dev sızıntılar uyduyla tespit edildi

Kasım ayında COP31 İklim Zirvesi’ne ev sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye’de bazı büyük çöp depolama alanlarından dünyanın en yüksek seviyeleri arasında gösterilen metan sızıntıları tespit edildi. UCLA araştırmacılarının uydu verileriyle yaptığı incelemeye göre İstanbul Silivri’deki tesis saatte ortalama 7,4 ton metan salıyor. Türkiye ise COP31 gündeminin öncelikleri arasına metan emisyonlarının azaltılmasını koyuyor.

Türkiye'nin büyükşehirlerindeki katı atık depolama tesislerinden atmosfere yayılan metan gazı, kasım ayında Antalya'da düzenlenecek COP31 öncesinde tartışma konusu oldu.

Uydu verilerini inceleyen UCLA araştırmacıları, Türkiye'deki bazı çöp depolama alanlarında küresel ölçekte son derece yüksek metan emisyonları tespit etti.

En dikkat çekici örnek İstanbul'un Silivri ilçesindeki dev katı atık depolama alanı.

Uydu gözlemlerine göre Silivri tesisi Türkiye'deki atık tesisleri arasında en büyük “süper emisyon” kaynaklarından biri.

Silivri'de saatte 7,4 ton metan

UCLA araştırmacılarının analizine göre Silivri'deki tesisin ortalama metan emisyonu saatte 7,4 ton.

Araştırmacılar bunun dünyada tespit edilen en büyük tekil metan sızıntıları arasında bulunduğunu belirtiyor.

Söz konusu sızıntının küresel ısınma etkisinin yaklaşık 1,5 milyon yüksek yakıt tüketimli SUV aracın motorlarının çalışmasına eşdeğer olduğu hesaplanıyor.

Silivri Türkiye'nin en büyük çöp depolama tesisi ve tesiste her gün yaklaşık 10 bin ton atık işleniyor.

İstanbul'un diğer tarafındaki Şile'de bulunan bir başka depolama alanında ise saatte yaklaşık 4 ton metan atmosfere karışıyor. Bunun küresel ısınma etkisinin yaklaşık 800 bin SUV aracın emisyonuna eşdeğer olduğu belirtiliyor.

Araştırmacılar İzmir, Ankara ve Antalya dahil Türkiye'nin farklı bölgelerinde yüksek emisyonlu başka depolama alanları da tespit etti.

UCLA Stop Methane projesinin başındaki Cara Horowitz, bazı tesislerdeki emisyon miktarlarını küresel ölçekte bile “akıl almaz derecede büyük” olarak nitelendirdi.

Silivri sakinleri yıllardır kokudan şikâyetçi

Sorunun yalnızca iklim değişikliği boyutu yok.

Silivri çevresindeki köylerde yaşayanlar yıllardır özellikle geceleri ortaya çıkan ağır kokudan şikâyet ediyor.

Yolçatı köyünde yaşayan Kemalettin Özenç, kokunun bazı geceler insanların sıcak yaz aylarında bile pencerelerini kapatarak uyumasına neden olduğunu söyledi.

Özenç, “Koku hafif değil. İnsanı boğuyor” ifadelerini kullandı.

Metan renksiz ve gözle görülemeyen bir gaz olduğu için tesisten çıkan dev sızıntı yerde çıplak gözle fark edilmiyor. Ancak uydu görüntüleme teknolojileri atmosferdeki metan bulutlarını tespit edebiliyor.

İSTAÇ: İyileştirme yapmamız gerekiyor

Silivri tesisini işleten İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin atık yönetimi şirketi İSTAÇ'ın çalışanlarına uydu görüntüleri gösterildiğinde, tesis yetkilileri sızıntıların varlığını kabul etti.

İSTAÇ'tan Fatih Arslan, emisyonların bir bölümünü atık dökümünün ardından henüz kil tabakasıyla kapatılmamış alanlara bağladı.

Arslan, sızıntıların meydana gelmesinin kaçınılmaz olduğunu belirtirken, “Elbette iyileştirmeler yapmamız gerekiyor” dedi.

Tesiste metanı yakalayarak enerji üretmek amacıyla kurulan bir sistem de bulunuyor.

Bu sistem saatte yaklaşık 6 bin metreküp metan gazı çıkararak enerji üretiminde kullanıyor.

İSTAÇ yetkilileri, atmosfere kaçan metanın aynı zamanda ekonomik açıdan kayıp olduğunu belirtiyor.

Türkiye COP31'de metan azaltımını öncelik yapacak

Bulguların zamanlaması Türkiye açısından özellikle dikkat çekici.

Türkiye kasım ayında Antalya'da düzenlenecek COP31 Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi'ne ev sahipliği yapacak.

Türkiye, sıfır atık ve metan emisyonlarının azaltılmasını zirvenin ana eylem gündemlerinden biri haline getirmeyi planlıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkan Adayı Murat Kurum, zirveye katılması beklenen 196 ülkeye gönderdiği mektupta metan emisyonlarının azaltılmasının kısa vadeli sıcaklık artışını yavaşlatmanın en hızlı ve etkili yollarından biri olduğunu belirtti.

Kurum, bu nedenle atık sektörünün hızlı iklim kazanımları sağlamak açısından kritik fırsat sunduğunu vurguladı.

Türkiye Küresel Metan Taahhüdü'nü imzalamadı

Türkiye'nin sıfır atık politikası uluslararası platformlarda da öne çıkarılıyor.

Emine Erdoğan, Türkiye'nin Sıfır Atık Vakfı'nın onursal başkanı ve Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Danışma Kurulu Başkanı olarak bu alandaki çalışmalarda aktif rol oynuyor.

Buna karşılık Türkiye, 2030 yılına kadar küresel metan emisyonlarının %30 azaltılmasını hedefleyen Global Methane Pledge'i imzalayan 159 ülke arasında bulunmuyor.

Türkiye Çevre Bakanlığı, haberi hazırlayan Guardian'ın ülkedeki yüksek metan emisyonlu tesisler hakkındaki sorularına yanıt vermedi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi de Silivri'deki metan emisyonlarıyla ilgili soruları yanıtlamadı ve tesisin fotoğraflanmasına izin vermedi.

Metan neden bu kadar önemli?

Metan, karbondioksite kıyasla atmosferde daha kısa süre kalan ancak çok güçlü ısıtma etkisine sahip bir sera gazı.

Metan emisyonlarının küresel ısınmanın yaklaşık dörtte birinden sorumlu olduğu tahmin ediliyor. Bilim insanları, 2007'den bu yana emisyonlarda yaşanan hızlı artışın iklim açısından tehlikeli eşiklerin aşılması riskini yükselttiği uyarısında bulunuyor.

Bununla birlikte metanla mücadele, iklim politikalarının görece hızlı sonuç verebilecek alanlarından biri.

Gaz atmosferden karbondioksite göre çok daha hızlı temizlendiği için emisyonların azaltılması küresel sıcaklık artışının yavaşlatılmasına kısa sürede katkıda bulunabiliyor. Bu nedenle bazı iklim uzmanları metan azaltımını iklim krizinin “acil durum freni” olarak tanımlıyor.

Sorunun çözümü teknik olarak mümkün

Uzmanlara göre çöp depolama alanlarındaki metan sızıntılarını azaltmak teknik açıdan mümkün.

Metan yakalanarak enerji üretiminde kullanılabiliyor. Ancak Carbon Mapper'dan Dr. Tia Scarpelli, gaz toplama sistemlerinin etkinliğinin tesisin tasarımına, bakımına ve günlük işletme uygulamalarına bağlı olduğunu belirtiyor.

Yetersiz bakım, fazla metanı yakmak için kullanılan sistemlerin düzgün çalışmaması veya yalnızca kaliteli gazın toplanarak geri kalanının atmosfere bırakılması büyük sızıntılara yol açabiliyor.

Daha kalıcı çözüm ise organik atıkların çöplüklere ulaşmasını önlemek.

Güney Kore'de gıda atıklarının neredeyse tamamı geri dönüştürülüyor. UCLA'dan Horowitz'e göre metan sorununu kaynağında çözmenin en etkili yollarından biri organik atıkları depolama sahalarından uzaklaştırmak.

Horowitz, Türkiye'nin yüksek emisyonlu depolama tesislerindeki sızıntıları kontrol altına alması halinde metan azaltımında küresel liderlerden biri haline gelebileceğini düşünüyor.

Türkiye'nin BM'ye sunduğu resmi sera gazı envanteri de atık sektöründeki emisyonların önemli kaynaklarından birinin çöp depolama alanlarından kontrolsüz biçimde atmosfere yayılan metan olduğunu kabul ediyor.

COP31'e ev sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye açısından mesele böylece yalnızca yerel atık yönetimi sorunu olmaktan çıkıyor. Uydu verilerinin ortaya çıkardığı büyük metan sızıntılarının azaltılması, Türkiye'nin zirvede savunacağı iklim gündeminin kendi sınırları içindeki ilk önemli sınavlarından biri olacak.

The Guardian