BM'den “Süper El Niño” Uyarısı: Küresel Ekonomi ve Piyasalar İçin Yeni Risk

Birleşmiş Milletler, El Niño hava olayının olağanüstü güçlenerek Şubat 2027'ye kadar devam edebileceği uyarısında bulundu. Asya-Pasifik ve Latin Amerika'nın ilk darbeyi alması beklenirken kuraklık, sel ve aşırı sıcakların tarımsal üretimden enerjiye kadar birçok sektörü etkilemesi bekleniyor. Mısır, kakao, kahve, pirinç ve şeker gibi emtialarda arz kaybı ihtimali, küresel enflasyon açısından da yeni bir risk oluşturuyor.

Küresel ekonomi İran savaşı, yüksek enerji fiyatları ve enflasyonla mücadele ederken yeni bir tehdit daha güçleniyor: “süper El Niño.”

Birleşmiş Milletler'e bağlı Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), El Niño iklim olayının giderek şiddetlendiğini ve Şubat 2027'ye kadar devam edebilecek olağanüstü güçlü bir hava olayına dönüştüğünü açıkladı.

WMO'ya göre dünya önümüzdeki aylarda daha fazla sel, kuraklık ve aşırı sıcaklıkla karşılaşabilir.

WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, El Niño'nun dünya genelindeki toplumlar ve ekonomiler üzerinde çok büyük bir darbe yaratma potansiyeline sahip olduğunu söyledi.

Saulo, kuraklık ve sellerin yol açtığı bozulmanın şimdiden görülmeye başladığını belirterek:

“El Niño güçlendikçe bu etkilerin artmasını bekliyoruz.”

uyarısında bulundu.

İlk darbe Asya ve Latin Amerika'ya

El Niño'nun kısa vadeli etkilerinin özellikle Asya-Pasifik ve Latin Amerika'da yoğunlaşması bekleniyor.

Ancak ekonomik sonuçların bu bölgelerle sınırlı kalması mümkün değil.

Çünkü El Niño dünyanın önemli tarımsal üretim merkezlerindeki yağış ve sıcaklık düzenlerini değiştiriyor. Bunun sonucunda mısırdan kakaoya, kahveden pirince ve şekere kadar çok sayıda temel emtianın üretimi etkilenebiliyor.

Orta Amerika'da ilk işaretler görülmeye başladı.

Guatemala, Honduras ve El Salvador'da düzensiz hava koşulları ve kuraklık ciddi ürün kayıplarına yol açıyor. Oxfam'ın ağustos ayında yayımladığı rapor bu koşulları El Niño ile ilişkilendiriyor.

El Salvador, El Niño bağlantılı kuraklığın ülke genelindeki toplulukları etkilemesi nedeniyle 25 Ağustos'ta olağanüstü hal ilan etti.

Asya'da ise Endonezya büyük orman yangınlarıyla mücadele ediyor.

Hindistan'daki zayıf muson tarım ürünlerini tehdit ediyor

Küresel gıda fiyatları açısından en önemli risklerden biri Hindistan'da ortaya çıkıyor.

Ülkede normalden zayıf geçen muson mevsiminin pirinç, şeker, pamuk ve soya fasulyesi başta olmak üzere birçok tarımsal ürünün üretimini olumsuz etkilemesi bekleniyor.

Hindistan'ın dünya pirinç ve şeker piyasalarındaki ağırlığı düşünüldüğünde üretimdeki ciddi bir kayıp uluslararası fiyatlara hızla yansıyabilir.

Latin Amerika'da da farklı bir sorun yaşanıyor.

Peru'da yetkililer, özellikle hayvan yemi üretiminde kullanılan ançüez balığı avcılığının ağır darbe aldığını bildiriyor.

Böylece El Niño'nun etkisi yalnızca doğrudan gıda üretiminde değil, hayvancılığın maliyetlerini belirleyen yem zincirinde de hissedilebilir.

Mısırdan kahveye küresel emtia riski

El Niño'nun küresel ekonomi açısından en önemli sonuçlarından biri tarımsal emtia fiyatları üzerinden ortaya çıkabilir.

Mısır, kakao, kahve, pirinç, şeker, soya fasulyesi ve diğer tarımsal ürünlerde arz kaybı yaşanması halinde dünya gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgası gündeme gelebilir.

Bu durum özellikle gelişen ülkeler açısından önemli.

Gıda ürünlerinin tüketici fiyat endekslerindeki ağırlığı birçok gelişen ekonomide gelişmiş ülkelere göre daha yüksek. Dolayısıyla küresel tarım fiyatlarında yaşanabilecek bir şok, bu ülkelerde enflasyonu daha hızlı yukarı çekebilir.

Üstelik dünya ekonomisi yeni bir gıda fiyatı şokuna oldukça hassas bir dönemde giriyor.

Enerji fiyatlarının İran savaşı nedeniyle yüksek seyretmesi, taşımacılık maliyetlerinin artması ve birçok merkez bankasının enflasyonu hedeflerine geri döndürmekte zorlanması, El Niño kaynaklı gıda fiyatı baskısının etkisini büyütebilir.

Enerji piyasaları da risk altında

Süper El Niño yalnızca tarımı tehdit etmiyor.

Aşırı hava koşullarının enerji üretimi ve enerji talebi üzerinde de öngörülmesi güç sonuçlar yaratabileceği belirtiliyor.

Kuraklık hidroelektrik santrallerindeki üretimi düşürebilir.

Değişen rüzgar koşulları rüzgar enerjisi üretimini etkileyebilirken aşırı sıcaklıklar güneş enerjisinin üretim ve altyapı koşullarını değiştirebilir.

Aynı zamanda petrol ve doğalgaz üretimi ile rafineri operasyonları da seller, fırtınalar veya aşırı sıcaklık nedeniyle aksayabilir.

Madencilik sektörü de benzer risklerle karşı karşıya.

Bunun diğer tarafında ise enerji talebi bulunuyor.

Aşırı sıcaklıkların yaygınlaşması elektrik tüketimini, özellikle klima kullanımını artırarak enerji sistemleri üzerinde ilave baskı oluşturabilir.

Dolayısıyla El Niño bazı bölgelerde enerji arzını azaltırken aynı anda enerji talebini artırabilir.

Guterres: Dünya aşırı hava olaylarının tehlike bölgesinde

BM Genel Sekreteri António Guterres, El Niño'nun ulaştığı boyutu oldukça sert ifadelerle değerlendirdi.

Guterres, hava olayının “gözlerimizin önünde devasa boyutlara ulaştığını” söyledi.

BM Genel Sekreteri:

“Dünya aşırı hava olaylarının tehlike bölgesinde.”

uyarısında bulundu.

Guterres'e göre bundan sonraki yarış, yükselen iklim riskleri ile hükümetlerin insanları korumak ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek için atacağı adımlar arasında olacak.

Deniz sıcaklıklarında olağanüstü artış

El Niño, tropikal Doğu Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının uzun dönem ortalamasının en az 0,5 derece üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan doğal bir iklim olayı.

Ancak mevcut El Niño'nun gücü bu eşiğin çok üzerinde.

WMO'nun son araştırmasına göre deniz yüzeyi sıcaklıkları temmuz ayında normalin 2 dereceden fazla üzerine çıktı.

Temmuz sonundan ağustos ortasına kadar sıcaklık farkı 2,2-2,6 derece arasında seyretti.

Daha dikkat çekici gelişme ise okyanus yüzeyinin altında yaşanıyor.

WMO, yüzey altındaki sıcaklığı “daha da olağanüstü” olarak tanımlıyor.

Temmuz ve ağustos başında bazı bölgelerde yüzey altı okyanus sıcaklıkları uzun dönem ortalamasının 8 dereceden fazla üzerine çıktı.

Bu tablo El Niño'nun önümüzdeki aylarda daha da güçlenebileceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Küresel enflasyon için yeni cephe

Ekonomik açıdan bakıldığında süper El Niño'nun zamanlaması özellikle sorunlu.

Dünya ekonomisi zaten yüksek enerji fiyatları ve inatçı enflasyon nedeniyle merkez bankalarının para politikasını ne zaman ve ne ölçüde gevşetebileceğini tartışıyor.

Şimdi buna yeni bir arz şoku riski ekleniyor.

Tarım üretimindeki kayıplar gıda fiyatlarını yükseltebilir. Enerji üretimindeki kesintiler elektrik ve yakıt maliyetlerini artırabilir. Madencilik faaliyetlerindeki aksamalar ise sanayi için kritik hammaddelerin fiyatlarını etkileyebilir.

Böyle bir kombinasyon merkez bankaları açısından özellikle zor bir tablo yaratır.

Çünkü El Niño kaynaklı fiyat artışları faiz artırımlarıyla doğrudan çözülebilecek talep kaynaklı bir enflasyon değil, arz kaynaklı bir şok niteliğinde.

Buna rağmen gıda ve enerji fiyatlarındaki artışın genel enflasyona yayılması halinde merkez bankalarının faizleri daha uzun süre yüksek tutması gerekebilir.

Piyasalar için El Niño hesabı başlıyor

El Niño'nun ekonomik etkisinin büyüklüğünü şimdiden kesin olarak hesaplamak mümkün değil.

Hangi bölgelerde ne kadar yağış veya kuraklık yaşanacağı ve tarımsal üretimin ne ölçüde etkileneceği önümüzdeki aylarda netleşecek.

Ancak mevcut göstergeler piyasalara önemli bir uyarı veriyor.

2026-2027 kışında hava koşulları yalnızca meteoroloji haberlerinin değil, enflasyon ve piyasa fiyatlamalarının da önemli değişkenlerinden biri olabilir.

Mısır, kakao, kahve, pirinç ve şeker gibi tarımsal emtialardaki arz kayıpları gıda enflasyonunu artırırken hidroelektrik üretimindeki düşüş veya petrol ve doğalgaz operasyonlarındaki aksamalar enerji maliyetlerini yükseltebilir.

İran savaşının zaten enerji piyasalarını zorladığı bir dönemde süper El Niño'nun yaratabileceği ikinci bir arz şoku, küresel ekonominin önümüzdeki aylardaki en önemli risklerinden biri olmaya aday.

CNBC