Yenileme-ANALİZ Eklendi: Bakan Bolat Müjdeyi Verdi: OVP İhracat Hedefi Aşıldı

Türkiye'nin dış ticaret dengesi eylül ayında güçlü bir iyileşme gösterdi. İhracatın ithalattan çok daha hızlı artmasıyla aylık açık yaklaşık dörtte bir daralarak 5,2 milyar dolara geriledi. Ancak tek aylık performans büyük resmi değiştirmeye henüz yetmedi. Ocak-eylül döneminde dış ticaret açığı geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 6 artarak 71 milyar dolara ulaşırken, son 12 aylık açık da yaklaşık 96 milyar dolara yükseldi. Veriler, dış ticarette eylül ayında başlayan iyileşmenin kalıcı olup olmayacağını önümüzdeki ayların belirleyeceğine işaret ediyor.

Türkiye'nin eylül ayı dış ticaret verileri, ilk bakışta oldukça olumlu bir tablo ortaya koyuyor.

Ticaret Bakanlığı'nın Genel Ticaret Sistemi (GTS) kapsamında açıkladığı geçici verilere göre ihracat, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 15,4 artarak 25 milyar 976 milyon dolara yükseldi.

İthalat ise aynı dönemde yalnızca yüzde 5,9 artarak 31 milyar 208 milyon dolar oldu.

İhracatın ithalattan yaklaşık 9,5 puan daha hızlı büyümesi dış ticaret açığında belirgin bir daralmaya yol açtı.

Eylül ayında dış ticaret açığı 5 milyar 232 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Bakanlığın açıkladığı verilere göre açık yıllık bazda yüzde 24,8 geriledi.

Dolayısıyla eylül ayının temel mesajı oldukça açık: İhracat performansındaki hızlanma, ithalat artışının belirgin biçimde üzerine çıktı ve aylık dış ticaret dengesinde güçlü bir iyileşme sağladı.

İhracatın ithalatı karşılama oranında güçlü artış

Dış ticaret dengesindeki iyileşmenin bir başka göstergesi ihracatın ithalatı karşılama oranı.

Bu oran geçen yılın aynı ayına göre 6,8 puan yükselerek yüzde 83,2'ye çıktı.

Enerji hariç tutulduğunda tablo daha da güçlü.

Enerji dışarıda bırakıldığında ihracatın ithalatı karşılama oranı 14,7 puan artarak yüzde 100,3'e ulaştı.

Başka bir ifadeyle Türkiye, enerji ithalatı hariç tutulduğunda eylül ayında ihracatıyla ithalatının tamamını karşılayabildi.

Enerji ve altın birlikte hariç tutulduğunda ise karşılama oranı 3,3 puan artarak yüzde 97,7 oldu.

Bu rakamlar Türkiye'nin temel dış ticaret dengesindeki sorunun önemli bölümünün enerji ve altın ithalatından kaynaklanmaya devam ettiğini gösteriyor.

Eylül iyi, fakat ilk dokuz ay hâlâ geçen yıldan kötü

Ancak tek aylık rakamlardan daha geniş bir zaman dilimine geçildiğinde tablo değişiyor.

2026'nın ocak-eylül döneminde ihracat yaklaşık 210,97 milyar dolar, ithalat ise 282,0 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

Böylece yılın ilk dokuz ayında dış ticaret açığı:

71,0 milyar dolar oldu.

2025'in aynı döneminde açık yaklaşık 67,0 milyar dolar seviyesindeydi.

Dolayısıyla ilk dokuz aylık dış ticaret açığı geçen yıla göre yaklaşık 4 milyar dolar, yani yüzde 6 arttı.

Bu karşılaştırma eylül ayındaki güçlü performansın yılın önceki aylarında biriken dış ticaret açığını henüz telafi edemediğini gösteriyor.

Başka bir ifadeyle marjinal eğilim olumlu, fakat kümülatif tablo hâlâ geçen yıldan daha kötü.

12 aylık açık 96 milyar dolara yaklaştı

Benzer bir görüntü yıllıklandırılmış verilerde de ortaya çıkıyor.

Eylül itibarıyla son 12 aylık ihracat yaklaşık 283,7 milyar dolar, ithalat ise 379,7 milyar dolar seviyesinde.

Böylece 12 aylık dış ticaret açığı yaklaşık:

96 milyar dolara ulaşıyor.

Eylül 2025 itibarıyla yıllıklandırılmış açık yaklaşık 89,3 milyar dolar seviyesindeydi.

Bu hesaplamaya göre son 12 aylık dış ticaret açığı bir yılda yaklaşık 6,7 milyar dolar, yani yüzde 7,5 genişledi.

Dolayısıyla dış ticarette üç farklı zaman dilimi üç farklı mesaj veriyor:

Eylül ayında açık yaklaşık dörtte bir daraldı.

Ocak-eylül döneminde açık yaklaşık yüzde 6 arttı.

Son 12 aylık açık ise yaklaşık yüzde 7,5 genişledi.

Bu ayrışma, eylül rakamının olumlu olmakla birlikte henüz dış ticaret trendinde kesin bir dönüş olarak yorumlanmaması gerektiğini gösteriyor.

Enerji faturası yeniden kritik hale geliyor

Önümüzdeki aylarda dış ticaret dengesinin yönü açısından en önemli değişkenlerden biri enerji olacak.

Eylül verilerinde enerji hariç tutulduğunda ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 100'ün üzerine çıkması, Türkiye'nin enerji bağımlılığının dış ticaret dengesi üzerindeki ağırlığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Bu nedenle küresel petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki yükselişin kalıcı hale gelmesi durumunda, eylülde başlayan iyileşmenin sürdürülmesi zorlaşabilir.

Enerji ithalat faturasındaki artış yalnızca dış ticaret açığını değil, cari işlemler dengesini ve enflasyon görünümünü de olumsuz etkileyebilir.

Özellikle petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması halinde Türkiye'nin ithalat faturasının son çeyrekte yeniden yükselmesi şaşırtıcı olmayacaktır.

İhracattaki yüzde 15,4'lük artış önemli

Öte yandan eylül verilerinin olumlu tarafını küçümsememek gerekiyor.

İhracatın yıllık bazda yüzde 15,4 artması, ithalat artışının ise yüzde 5,9'da kalması dış ticaret dengesi açısından son derece olumlu bir makas oluşturdu.

Bu eğilimin birkaç ay boyunca korunması halinde 12 aylık dış ticaret açığında da aşağı yönlü hareket başlayabilir.

Ancak bunun için yalnızca ihracatın güçlü kalması yeterli olmayacak.

Enerji fiyatları, altın ithalatı, iç talebin seyri ve Türk lirasının reel değerlenmesi de ithalat talebinin yönünü belirleyecek.

Özellikle iç talebin yeniden hızlanması durumunda tüketim ve yatırım malı ithalatındaki artış, ihracatın yarattığı olumlu etkinin bir bölümünü ortadan kaldırabilir.

Cari açık açısından eylül olumlu sinyal

Eylül dış ticaret rakamları cari işlemler dengesi açısından ise kısa vadede olumlu bir sinyal veriyor.

Mal ticareti açığındaki yaklaşık dörtte birlik yıllık daralma, diğer koşullar değişmediği takdirde eylül ayı cari işlemler dengesine destek sağlayacak.

Ancak cari denge açısından asıl mesele bu performansın yılın son çeyreğinde sürdürülüp sürdürülemeyeceği.

Türkiye'nin enerji ithalatına yüksek bağımlılığı nedeniyle petrol ve doğalgaz fiyatlarında kalıcı bir yükseliş dış ticaret dengesindeki kazanımları kısa sürede tersine çevirebilir.

Bu nedenle eylül rakamları bir trend değişiminden çok, izlenmesi gereken güçlü bir ilk sinyal olarak değerlendirilmeli.

Sonuç: Aylık trend döndü, yıllık hasar henüz kapanmadı

Eylül dış ticaret verilerinin en dikkat çekici özelliği ihracat ile ithalat büyümesi arasındaki güçlü fark.

İhracat yüzde 15,4 büyürken ithalatın yüzde 5,9 artması, aylık dış ticaret açığını 5,2 milyar dolara kadar düşürdü.

Fakat daha geniş perspektiften bakıldığında Türkiye'nin dış ticaret açığı hâlâ geçen yılın üzerinde.

Ocak-eylül açığı 67 milyar dolardan 71 milyar dolara çıkarak yaklaşık yüzde 6 büyüdü. Son 12 aylık açık ise 89,3 milyar dolardan yaklaşık 96 milyar dolara yükselerek yüzde 7,5 civarında arttı.

Dolayısıyla eylül ayında dış ticaret cephesinde yön olumluya dönmüş görünüyor, ancak bu iyileşmenin yıllık rakamlara yansıması için birkaç ay daha benzer performans gerekiyor.

Yılın son çeyreğinde temel soru da burada yatıyor:

İhracattaki güçlü artış sürdürülebilecek mi, yoksa yükselen enerji faturası eylül ayında başlayan dış ticaret dengelenmesini yeniden tersine mi çevirecek?

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İstanbul'da gerçekleşen toplantıda eylül ayına ait dış ticaret rakamlarını kamuoyuyla paylaştı.

Açıklamasında, "En yüksek eylül ayı ihracat rekoru kırıldı. Yıllık bazda yüzde 15,4'lük artışla 26 milyar dolar ihracatı başardık" diyen Bakan Bolat, eylül sonu itibarıyla son 12 aylık toplam mal ihracatının 283,7 milyar dolar seviyesine ulaştığını vurguladı.

Sözlerini sürdüren Bolat, "Bu rakam da yıllık mal ihracatı rekorudur. 282 milyar dolarlık OVP hedefini aştık" ifadeleriyle Orta Vadeli Program'daki yıl sonu beklentisinin üzerine çıkıldığını kaydetti.