Bain & Company: Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefine ulaşması için 500 milyar dolar üzerinde yatırım gerekiyor

Bain & Company’nin COP31 öncesinde hazırladığı “Türkiye’nin Net-Sıfır Dönüşümü: Kapasite Artışı, Sektörel Dönüşüm Hızının Önüne Geçti” raporu, Türkiye’nin net sıfır hedeflerine ulaşma yolculuğunda artık yeni bir aşamaya geçtiğini ortaya koyuyor. Rapor;  Türkiye’nin, son 10 yılda yenilenebilir enerji kapasitesini hızla artırarak kurulu güç içinde yaklaşık yüzde 62’lik bir paya ulaştığını aktarıyor. Ancak rapora göre net sıfır hedeflerine giden yolda asıl zorluk artık enerji üretiminde değil; sanayi, ulaşım ve binalarda enerji talebinin dönüştürülmesi ile sistem entegrasyonunun sağlanmasında yatıyor. Türkiye’nin 2053 net sıfır hedeflerine ulaşabilmesi için 500 milyar doların üzerinde yatırım gerekiyor. Rapora göre; dönüşümün hızını ise karbon fiyatlaması ve vergi politikaları, elektriğin yerine geçtiği yakıta göre fiyat avantajı ile finanse edilebilirlik belirleyecek.

Dünyanın önde gelen yönetim danışmanlığı şirketlerinden Bain & Company tarafından hazırlanan “Türkiye’nin Net-Sıfır Dönüşümü: Kapasite Artışı, Sektörel Dönüşüm Hızının Önüne Geçti” raporu, Türkiye’nin net sıfır hedeflerine ulaşma yolculuğunda yeni bir aşamaya girdiğini ortaya koyuyor. Bain & Company İstanbul Ofisi Yönetici Ortağı Onur Candar, Bain & Company İstanbul Ofisi Finansal Hizmetler Ortağı Onur Kayahan ve Bain & Company İstanbul Ofisi Yardımcısı Ortak Yiğit Kılınç imzasını taşıyan rapor, Antalya’da düzenlenecek COP31 kapsamında paylaşılacak. Rapora göre, son yıllarda enerji dönüşümüne ilişkin tartışmalar büyük ölçüde yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılmasına odaklanırken, bugün asıl zorluk temiz enerji üretimini artırmanın ötesine geçerek enerji talebinin dönüştürülmesi ve sistem entegrasyonunun sağlanması olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin net sıfır hedeflerine ulaşabilmesi için artık yalnızca daha fazla temiz enerji üretmesi değil, aynı zamanda bu enerjinin sanayi, ulaşım, binalar ve diğer ekonomik faaliyet alanlarında etkin kullanımını sağlayacak yapısal dönüşümü hızlandırması gerekiyor.

Türkiye, enerji alanında son yılların en dikkat çekici dönüşümlerinden birini yaşadı. Son on yıllık dönemde rüzgâr ve güneş enerjisindeki büyüme, doğal gaz kaynaklı elektrik üretiminin yaklaşık 28 TWh azalmasını sağladı. Buna karşın artan enerji talebini karşılamak amacıyla kömür kaynaklı üretim yaklaşık 32 TWh yükseldi. Sonuç olarak fosil yakıtların toplam elektrik üretimindeki payı düşse de mutlak üretim seviyesi büyük ölçüde değişmedi. Bu durum, temiz enerji yatırımlarının tek başına fosil yakıtlı elektrik üretimini azaltmaya yetmediğini ve enerji talebinin de dönüştürülmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Rapor, Türkiye'nin karşı karşıya olduğu bir diğer kritik gerçeğin enerji bağımlılığı olduğunu gösteriyor. Ülke, 2025 yılında enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 69'unu net enerji ithalatıyla karşılarken, yaklaşık 47 milyar dolarlık net enerji ticaret açığı verdi. Yerli enerji üretimi veya enerji verimliliği yoluyla ikame edilen her ithal fosil yakıt, Türkiye'nin dış dengesinde kalıcı iyileşme anlamına geliyor.

Bain & Company İstanbul Ofisi Yönetici Ortağı Onur Candar, “Türkiye’nin Net-Sıfır Dönüşümü: Kapasite Artışı, Sektörel Dönüşüm Hızının Önüne Geçti” raporuna ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: " Türkiye, temiz enerjiyi büyük ölçekte hayata geçirebileceğini kanıtladı. Ancak asıl zorluk şimdi başlıyor: fabrikaların, binaların ve araçların bu temiz enerjiye geçişini sağlamak ve bu yatırımları finanse edilebilir hale getirmek. Türkiye’nin 2025 yılında yaklaşık 47 milyar dolarlık net enerji ticaret açığı verdiği düşünüldüğünde, ithal edilen her birim yakıtın yerli üretim veya enerji verimliliğiyle ikame edilmesi ülkenin dış dengesini kalıcı olarak güçlendirecektir. Bu da dönüşümü hem ekonomik hem de çevresel bir gerekçe haline getiriyor.”

Sanayi, Binalar ve Ulaşım Dönüşümün Ana Cephesini Oluşturuyor

Türkiye'nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 80'i sanayi, ulaşım ve konutlardan kaynaklanıyor. Bu nedenle net sıfır dönüşümünün başarısı büyük ölçüde bu üç sektörde atılacak adımlara bağlı olacak.

Rapora göre dönüşümün önündeki en büyük engel ise finanse edilebilirlik konusu. Türkiye’nin 2053 yılına kadar net sıfır dönüşümü için 500 milyar doların üzerinde yatırım ihtiyacı bulunuyor. Bunun 210-270 milyar dolarlık kısmı enerji sektöründen kaynaklanıyor ve enerji üretimi yatırımların en kolay finanse edilebildiği alan konumunda yer alıyor. Buna karşılık binalar (80-200 milyar dolar), sanayi (70-80 milyar dolar), karayolu taşımacılığı (35-50 milyar dolar) ve tarım (25-40 milyar dolar) finanse edilebilirlik açısından çok daha zorlu alanlar olarak karşımıza çıkıyor. Bu yatırımların önemli bölümü ya yüksek hacimli ancak düşük tutarlı işlemlerden ya da yerel ölçekte örneği bulunmayan büyük ve karmaşık projelerden oluşuyor. Ayrıca çoğu zaman getirileri doğrudan gelir yaratmaktan çok maliyetlerin azalmasına dayanıyor. Geri dönüş süreleri yerel kredi vadelerinden daha uzunken, kullanılan ekipmanların önemli bir kısmı döviz cinsinden fiyatlanıyor.

Rapor; dönüşümün hızını üç temel unsurun belirleyeceğini ifade ediyor:  karbon fiyatlandırması ve vergi politikaları, elektriğin yerine geçtiği yakıta kıyasla maliyeti ve yatırımların finanse edilebilirliği. Türkiye’de bu üç unsurun da önemli ölçüde kamu otoriteleri tarafından şekillendirildiği görülüyor. Öte yandan bu on yılda ihtiyaç duyulan teknolojilerin büyük kısmı ticari olarak olgunlaşmış olarak karşımıza çıkıyor.

Sanayi sektörü, toplam nihai enerji tüketiminin yüzde 30’unu oluşturarak en büyük enerji talep alanı konumunda bulunuyor. 2053 yılı geçiş hedeflerine ulaşılabilmesi için sektörde 70 ila 80 milyar dolar arasında yatırım yapılması gerektiği tahmin ediliyor. Kömür ve doğal gaz birlikte değerlendirildiğinde, sanayideki toplam enerji kullanımının yaklaşık yarısını oluşturmaya devam ediyor.

Karbonsuzlaşma sektörler açısından Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) düzenleyici yükümlülüklere uyum sağlamaktan ziyade bir rekabetçilik meselesi olarak öne çıkıyor.  Bu durum, özellikle Türkiye ihracatının yaklaşık yüzde 43'ünü oluşturan Avrupa Birliği pazarına satış yapan üreticiler için büyük önem taşıyor. Ancak ticari baskı tüm sektörlere ve ürünlere eşit şekilde uygulanmıyor. Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), tüm ithalat ürünlerine sabit bir vergi uygulamak yerine, seçilmiş ürünlerin bünyesindeki karbon emisyonlarını fiyatlandırıyor. Bu nedenle mekanizmanın etkisi, belirli üretim süreçleri ve varlıklar üzerinde yoğunlaşıyor.

Öte yandan binalar için 80 ila 200 milyar dolar arasında yatırım ihtiyacı öngörülürken, bu tutarın yaklaşık 120 milyar dolarlık kısmının mevcut yapı stokunun güçlendirilmesi tarafında kullanılması hedeflendiği belirtiliyor. Türkiye'de konutlardaki enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 54'ü doğal gazdan karşılanırken, hane halkı tüketiminin yaklaşık yüzde 63'ü ısınma amaçlı gerçekleşiyor. Devam eden kentsel dönüşüm dalgası önemli bir fırsat sunarken, yenilenen binalarda doğal gaz sistemlerinin tercih edilmeye devam etmesi dönüşüm sürecini yavaşlatabilecek önemli bir risk olarak görülüyor.

Karayolu taşımacılığında dönüşümün sağlanabilmesi için 2053 yılına kadar 35 ila 50 milyar dolar arasında yatırım yapılması gerektiği tahmin ediliyor. Tam elektrikli otomobiller, 2026 yılının ilk yarısında yeni otomobil tescillerinin yüzde 17,8’ini oluşturmasına rağmen, toplam araç parkı içindeki payları hâlâ yalnızca yüzde 2,5 seviyesinde bulunuyor. Araç parkının zaman içinde yenilenmesiyle bu farkın doğal olarak kapanması bekleniyor. Ancak bu dönüşümün hızı, teknolojinin erişilebilirliğinden çok ekonomik koşullar tarafından belirlenecek. Üstelik ekonomik dinamikler farklı yönlerde etkide bulunuyor. Elektrikli araçların işletme maliyetleri bugün itibarıyla içten yanmalı motorlu araçlara kıyasla önemli ölçüde avantaj sağlarken, bu avantaj kamuya açık şarj altyapısına bağımlı kalındığında belirgin şekilde azalıyor.

Şebeke bağlantıları ve enerji depolama kapasitesi, daha fazla yenilenebilir enerjinin sisteme entegrasyonunda temel darboğazlar olarak öne çıkıyor. Rüzgar ve güneş projeleri için yaklaşık 33 GW’lık batarya kapasitesi tahsis edilmiş olmasına rağmen, 2025 itibarıyla kurulu batarya kapasitesinin yalnızca yaklaşık 50 MW olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca mevcut proje portföyünün büyük bölümü yaklaşık bir saatlik depolama kapasitesine sahip olup gün içindeki enerji kaydırma ihtiyacını karşılamada sınırlı kalıyor. Rapor 2025 yılında devreye alınan 6,8 GW’lık rüzgar ve güneş kapasitesi de 2035 hedeflerine ulaşmak için gereken yıllık 8-9 GW seviyesinin altında kaldığını ortaya koyuyor.

500 Milyar Dolarlık Dönüşümün Başarısını Finansmana erişim Belirleyecek

Rapora göre Türkiye'nin 2053 net sıfır hedeflerine ulaşabilmesi için 500 milyar doların üzerinde yatırım sermayesine ihtiyaç duyuluyor. Bu yatırımın 210-270 milyar dolarlık bölümü enerji sektörüne yönelik olurken, geri kalan kısmı sanayi, ulaşım, binalar ve tarım sektörlerine yönlendirilecek.

Ancak dönüşümün önündeki en büyük engelin teknoloji değil finanse edilebilirlik olduğu vurgulanıyor. Güneş enerjisi, rüzgâr, enerji depolama sistemleri, ısı pompaları ve elektrikli araçlar gibi temel teknolojiler artık ticari olgunluğa ulaşmış durumda. Buna rağmen projelerin hayata geçebilmesi için uzun vadeli finansman mekanizmalarına ihtiyaç duyuluyor.

Bain & Company İstanbul Ofisi Finansal Hizmetler Ortağı Onur Kayahan, dönüşümün finanse edilebilirliği hakkındaki değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi: “Türkiye’nin 2053 yılına kadar 500 milyar doların üzerinde dönüşüm yatırımına ihtiyacı bulunuyor. Ancak finanse edilmesi en zor alanlar enerji üretiminin dışında yer alıyor: binalar, sanayi, karayolu taşımacılığı ve tarım. Bu alanlarda belirleyici unsur sermayenin varlığı kadar projelerin finanse edilebilir olması da önem taşıyor ve bu alanlarda sürdürülebilir finansman uzmanlığı. Geri dönüş süreleri uzun ve ekipmanların önemli bölümü döviz cinsinden fiyatlanıyor. Kredinin sınırlı olduğu mevcut dönemde bu kapasiteyi geliştiremenin yolunu bulan bankalar, koşullar iyileştiğinde oluşacak yatırım havuzunun liderleri olacaktır.”

Rapora göre liderlerin, dönüşümün her alanı için bilinçli bir yaklaşım benimsemesi gerekiyor. Buna göre, hangi alanlarda dönüşüme yön vereceklerine, hangi alanlarda gelişmeleri izleyeceklerine ve mevcut kısıtların öngörülebilir gelecekte hafiflemesinin beklenmediği durumlarda ise nerelerde bilinçli olarak geri çekileceklerine karar vermeleri önem taşıyor.

Raporun tam metnine şu adresten ulaşılabilir: https://www.bain.com/insights/turkiyes-net-zero-transition-capacity-has-outpaced-conversion/