ANALİZ: Bütçe yine gevşemeye başladı

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Aylık Bütçe Gerçekleşme Raporu'na göre, merkezi yönetim bütçesi ağustos ayında 12 milyar 852 milyon TL fazla verdi. Bütçe, 2025 yılı ağustos ayında 96 milyar 705 milyon TL fazla vermişti.

Detaylara baktığımızda, ekonomide gelir akımını tanımlayan faiz dışı harcamalar hem enflasyondan hem de tekrarlanan gelirlerden çok daha hızlı artmaya başladı. Yaz başından bu yana başlayan gevşemede eşel-mobilden alınan gelirlerin azalması önemli rol oynasa da, Erdoğan'ın direktifiyle OVP'de şekillenen iddialı büyüme hedeflerine erişmek için bütçe istikrarından vazgeçildiği sonucu çıkabilir.

Faiz dışı harcamalar yüzde 42,8 arttı

Ağustos ayında bütçe giderleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 37,8 artarak 1 trilyon 642 milyar 58 milyon TL oldu. Bütçe gelirleri ise yüzde 28,5 artışla 1 trilyon 654 milyar 910 milyon TL olarak gerçekleşti. Faiz dışı fazla, 2025 yılı ağustos ayındaki 276 milyar 436 milyon TL'ye karşılık bu yıl ağustosta 209 milyar 929 milyon TL oldu.

Ağustos ayında faiz harcamaları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,7 artışla 197 milyar 76 milyon TL'ye yükseldi. Faiz hariç harcamalar ise yüzde 42,8 artarak 1 trilyon 444 milyar 981 milyon TL oldu. 2026 yılı için bütçe giderlerine ayrılan ödenek 18 trilyon 978 milyar 815 milyon TL. Giderlerin bu ödeneğe göre gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 8,1 iken bu yıl yüzde 8,7 oldu. Faiz hariç giderlerde aynı oran yüzde 7,9'dan yüzde 8,9'a çıktı.

En büyük gider kalemi cari transferler

Ekonomik sınıflandırmaya göre, ağustosta en yüksek gider kalemi 624 milyar 735 milyon TL ile cari transferler oldu ve bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 39 arttı. Personel giderleri yüzde 42 artışla 430 milyar 261 milyon TL'ye yükseldi. Mal ve hizmet alım giderleri yüzde 32,6 artışla 110 milyar 451 milyon TL, SGK devlet primi giderleri yüzde 47,9 artışla 54 milyar 206 milyon TL oldu. Sermaye giderleri yüzde 17,3 artarak 129 milyar 637 milyon TL'ye çıktı. Sermaye transferleri yüzde 556,3 artışla 55 milyar 17 milyon TL, borç verme ise yüzde 99,8 artışla 40 milyar 676 milyon TL oldu.

Toplam giderler içinde cari transferlerin payı yüzde 38, personel giderlerinin payı yüzde 26,2, faiz giderlerinin payı ise yüzde 12 oldu.

Vergi gelirlerinde artış yüzde 28,1

Gelir tarafında, ağustos ayı vergi gelirleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,1 artarak 1 trilyon 473 milyar 311 milyon TL oldu. Vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı 2025 yılında yüzde 10,3 iken bu yıl yüzde 10,7 oldu. Bütçe gelirlerinin gerçekleşme oranı ise yüzde 10,1'den yüzde 10,2'ye çıktı. Genel bütçe vergi dışı gelirleri yüzde 30 artışla 147 milyar 452 milyon TL oldu.

Vergi kalemleri arasında kurumlar vergisi, yüzde 37,7 artışla 403 milyar 273 milyon TL ile ilk sırada yer aldı. Gelir vergisi yüzde 42,8 artışla 351 milyar 225 milyon TL oldu. İthalde alınan katma değer vergisi yüzde 32,4 artışla 183 milyar 622 milyon TL, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 26,6 artışla 182 milyar 391 milyon TL olarak gerçekleşti.

Özel tüketim vergisi ise yüzde 12,6 azalarak 165 milyar 540 milyon TL'ye geriledi. Banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 28,5 artışla 62 milyar 448 milyon TL oldu. Damga vergisi yüzde 50,6 artışla 27 milyar 744 milyon TL, harçlar ise yüzde 48 artışla 37 milyar 371 milyon TL olarak gerçekleşti. Vergi gelirleri içinde kurumlar vergisinin payı yüzde 27,4, gelir vergisinin payı yüzde 23,8 oldu.

Sekiz aylık bütçe açığı 1,3 trilyon TL'yi aştı

Ocak-ağustos döneminde merkezi yönetim bütçesi 1 trilyon 308 milyar 88 milyon TL açık verdi. Bütçe açığı 2025 yılının aynı döneminde 907 milyar 635 milyon TL olmuştu. Faiz dışı fazla ise geçen yılın aynı dönemindeki 518 milyar 124 milyon TL'den 680 milyar 2 milyon TL'ye yükseldi.

Ocak-ağustos döneminde bütçe giderleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,8 artarak 12 trilyon 162 milyar 740 milyon TL oldu. Bütçe gelirleri ise yüzde 36 artışla 10 trilyon 854 milyar 652 milyon TL olarak gerçekleşti. Faiz harcamaları yüzde 39,4 artışla 1 trilyon 988 milyar 90 milyon TL'ye çıktı. Faiz hariç harcamalar yüzde 36,3 artışla 10 trilyon 174 milyar 650 milyon TL oldu. Giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 60,4'ten yüzde 64,1'e yükseldi.

Cari transferler 4,35 trilyon TL'ye ulaştı

Bu dönemde cari transferler yüzde 29,9 artışla 4 trilyon 351 milyar 442 milyon TL oldu. Personel giderleri yüzde 42,7 artışla 3 trilyon 385 milyar 390 milyon TL, sermaye giderleri ise yüzde 12,9 artışla 744 milyar 617 milyon TL olarak gerçekleşti. Toplam giderler içinde cari transferlerin payı yüzde 35,8, personel giderlerinin payı yüzde 27,8, faiz giderlerinin payı ise yüzde 16,3 oldu.

Ocak-ağustos döneminde vergi gelirleri tahsilatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 35,7 artarak 9 trilyon 327 milyar 893 milyon TL oldu. Genel bütçe vergi dışı gelirleri ise yüzde 39,5 artışla 1 trilyon 248 milyar 555 milyon TL olarak gerçekleşti. Vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı yüzde 61,7'den yüzde 67,4'e yükseldi. Bütçe gelirlerinde aynı oran yüzde 62,4'ten yüzde 66,7'ye çıktı.

Gelir vergisi tahsilatı yüzde 51,8 arttı

Vergi kalemleri arasında gelir vergisi yüzde 51,8 artışla 2 trilyon 568 milyar 521 milyon TL oldu. İthalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,1 artışla 1 trilyon 395 milyar 254 milyon TL, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 37,7 artışla 1 trilyon 328 milyar 972 milyon TL olarak gerçekleşti.

Özel tüketim vergisi yüzde 4,7 artışla 1 trilyon 270 milyar 665 milyon TL, kurumlar vergisi ise yüzde 46,9 artışla 1 trilyon 239 milyar 357 milyon TL oldu. Bu dönemde vergi gelirleri içinde en yüksek payı yüzde 27,5 ile gelir vergisi aldı. Gelir vergisini yüzde 15 ile ithalde alınan katma değer vergisi ve yüzde 14,2 ile dahilde alınan katma değer vergisi izledi.

Faiz dışı harcamalardaki artış seçim işareti mi?

Ekonomi-siyaset bağlantısını yakından takip edenler için faiz dışı harcamalardaki artış da baskın bir seçim işareti olarak yorumlanacak.

FÖŞ, 2028 başından önce seçime hiç ihtimal tanımasa da, piyasa algısının 6-9 ay içinde seçim yapılacağı yönünde şekillenmesi önemli bir finansal tehlikeyi içinde taşıyor.

Seçimden sonra dolar/TL'de çift haneli devalüasyon beklentisi çok yüksek. Vatandaş seçim öngörüsü eşliğinde dövize geçebilir ve finansal koşullar sıkılaşarak ekonomiyi daraltabilir.

FÖŞ, ForInvest Haber