ABD’nin yeni yaptırımı Türkiye’nin enerji akışını tehdit ediyor: İran gazı kesilebilir

Türkiye, kış öncesinde enerji maliyetlerinin artması veya gaz arzında kesinti riskiyle karşı karşıya. ABD’nin İran’ı ekonomik olarak tamamen izole etmeyi hedefleyen “Ekonomik Dışlama” operasyonu, Türkiye’nin dördüncü büyük gaz tedarikçisini doğrudan etkiliyor.

Türkiye, 2025 yılında İran’dan 7,7 milyar metreküp doğal gaz ithal etti. Bu miktar, toplam ithalatın yüzde 13,2’sine karşılık geliyor. Rusya, Azerbaycan ve ABD’nin ardından İran, Türkiye’nin en önemli tedarikçilerinden biri konumunda. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine göre, savaşın ardından bağımlılık daha da arttı. Mart-Mayıs 2026 döneminde İran’dan alınan gaz 2,72 milyar metreküpe yükselerek bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 39,6 arttı. Üç aylık dönemde İran’ın payı yüzde 18,6’ya çıktı.

Bloomberg’e göre Washington’un İran’la ekonomik ilişkiyi kesme uyarısı, İran-Türkiye boru hattındaki akışların devamı konusunda soru işaretleri yaratıyor. Türkiye, Tahran’ın üçüncü büyük ticaret ortağı. Kış aylarında talebin önemli bir kısmını karşılayan İran gazı, özellikle zirve dönemlerde kritik önem taşıyor.

Şubat sonundaki ABD ve İsrail saldırılarından bu yana gaz akışı büyük ölçüde kesintisiz sürdü. Güney Pars sahasının vurulmasının ardından kısa süreli bir duraksama yaşandı. Washington henüz Türkiye için özel bir süre ya da ithalatı tamamen durdurma kararı açıklamadı. Kesintinin olup olmayacağı, yaptırımların nasıl uygulanacağına bağlı.

Operasyonun detayları

ABD Hazine Bakanlığı, Pazartesi günü “Ekonomik Dışlama” adını verdiği süreci resmen başlattı. Amaç, İran’ın kalan gelir kaynaklarını ve uluslararası finansal bağlantılarını kesmek. İkincil yaptırımların kapsamı da genişletildi. Hazine, Dışişleri ve Savaş bakanlıklarından ekipler yabancı hükümetlerle görüşmelere başladı. Her ülkeye, ABD’nin tespit ettiği İran bağlantılı faaliyetleri durdurması için belirli bir takvim verilecek. Uymayanlara karşı önlem alınacağı açıkça belirtildi.

Pakette nükleer ve füze teknolojisi, siber operasyonlar ve petrol ticaretiyle bağlantılı yaklaşık 60 kişi, kuruluş ve gemiye yaptırım getirildi. Dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve denizcilik sektörleri de ikincil yaptırım riski altına alındı. Hazine, İran’ın kara para aklamasına veya yaptırımlardan kaçmasına yardımcı olan her kurumun ABD doları sisteminden çıkarılabileceğini duyurdu.

OFAC listesine Türkiye’de kayıtlı şirketler de eklendi. Huzur Plastik, Uşida Petrokimya ve Self Plast ile bağlantılı kişiler yaptırıma tabi tutuldu. Bu, yeni tur yaptırımların Türk piyasasına da ulaştığını gösteriyor.

Sözleşme sona erdi, belirsizlik arttı

Baskılar, 25 yıllık gaz tedarik sözleşmesinin Temmuz sonunda bitmesinin hemen ardından geldi. Sözleşme, yılda yaklaşık 9,6 milyar metreküp ithalata izin veriyordu. Bloomberg kaynaklarına göre Türkiye, sözleşme bitiminden sonra da gaz almaya devam etti. Ancak mevcut miktarlar, daha önce ödenmiş ama teslim edilmemiş “telafi gazı” niteliğinde. Yeni uzun vadeli bir anlaşma henüz yapılmadı.

Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Nisan ayında savaş nedeniyle uzatma müzakerelerinin başlamadığını açıklamıştı. Buna rağmen, özellikle talep zirvelerinde İran gazına ve boru hattına ihtiyaç duyulabileceğini belirtmişti.

Alternatifler daha pahalı

Türkiye, olası bir açığı LNG ithalatını artırarak kapatabilir. Bayraktar, Ağustos’ta LNG ithalat kapasitesinin beş katına çıkarıldığını, Silivri ve Tuz Gölü depolarının yüzde 100 dolu olduğunu açıkladı. Toplam depolama kapasitesi 6,3 milyar metreküp.

Yerli üretim de artıyor. Karadeniz’deki Sakarya sahası şu anda günde 9,5 milyon metreküp gaz üretiyor. Bu, yıllık yaklaşık 3,5 milyar metreküpe denk geliyor. Hedef, 2026 son çeyreğinde günlük 20 milyon, 2028’de ise 45 milyon metreküpe çıkmak. Ancak bu artış kış sezonundan önce tamamlanamayacak.

TEPAV uzmanı Nihat Ali Özcan, Türkiye’nin ABD ile ilişkileri korumak için Washington’un taleplerine uyabileceğini, gerekirse daha pahalı alternatiflere yönelebileceğini söyledi.

Yeni yaptırımlar İran gazının hemen kesilmesi anlamına gelmiyor. Ancak Ankara’yı net bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: görece ucuz İran gazını korumak mı, yoksa ikincil yaptırımlardan kaçınmak için LNG’ye ağırlık verip arzı yeniden düzenlemek mi?

Kaynak: Al Jazeera / Bloomberg