ABD’de Enflasyon Beklentileri Aştı: Fiyatlar Neden Yükseliyor?

Resmî verilere göre ABD’de yıllık enflasyon, Eylül ayıyla biten 12 aylık dönemde beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Gelecek ay yapılacak ara seçimler öncesi açıklanan bu son veriler, yıllık enflasyonun Ağustos ayındaki %3,4 seviyesinden %3,7’ye yükseldiğini ortaya koydu.

Fiyat artışlarındaki bu ivmelenmenin ana itici gücü, ABD ve İsrail ile İran arasındaki savaşın Orta Doğu’daki enerji arzında yarattığı aksamalar ve buna bağlı olarak fırlayan benzin fiyatları oldu. Artan yaşam maliyetlerinin yarattığı baskı, ülke genelindeki seçim kampanyalarının da ana gündem maddesi haline gelmiş durumda.

Enflasyon Nedir ve Neden Yükselir?

Enflasyon, en yalın haliyle mal ve hizmet fiyatlarındaki genel artışı ifade eder. Örneğin; bir şişe sütün fiyatı 1 dolardan bir yıl sonra 1,10 dolara çıkıyorsa, süt fiyatı yıllık %10 artmış demektir. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu, enflasyonu gıdadan akaryakıta ve sağlık hizmetlerine kadar halkın günlük yaşamda tükettiği yüzlerce kalemden oluşan bir "tüketim sepetini" (TÜFE) takip ederek ölçer.

Fiyatların hızlanmasına yol açan temel etkenler şunlardır:

• Arz-Talep Dengesizliği: Bir mala olan talep arzı aştığında üreticiler fiyat artırır (Son yıllarda "Labubu" bebeklerine gösterilen yoğun ilgi ve ikinci el piyasasındaki fahiş fiyatlar buna tipik bir örnektir)

• Gelir Artışı: Tüketicilerin alım gücünün artması talebi, dolayısıyla fiyatları yukarı çeker.

• Hammadde ve Enerji Maliyetleri: Benzin ve motorin üretiminde kullanılan ham petrol bunun en somut örneğidir. Savaş öncesinde varili 70 doların biraz üzerinde seyreden petrol, arz endişeleriyle hızla yükselerek 100 dolar sınırını aştı.

Güncel Enflasyon Rakamları Neler Söylüyor?

Eylül ayındaki %3,7'lik yıllık enflasyonda en büyük pay akaryakıt fiyatlarına ait.

• Motorlu taşıt yakıtları son 12 ayda %34,2 oranında fırladı. Yalnızca Eylül ayındaki %9,1'lik artış, aylık enflasyon yükselişinin yarısından fazlasından sorumlu oldu.

• Genel enerji fiyatları yıllık %20,4 artarken, konut ısınma yakıtındaki artış %74,2 gibi rekor bir seviyeye ulaştı.

• Gıda ve Çekirdek Enflasyon: Eylül ayında gıda fiyatları sabit kaldı (yıllık artış %2,5). Gıda ve enerjiyi dışarıda bırakan çekirdek enflasyon ise %2,6 olarak gerçekleşti.

Uzmanlar, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) enerji maliyetlerindeki bu sıçramanın gıda gibi diğer sektörlere yayılıp yayılmayacağını yakından takip edeceğini belirtiyor.

Sosyal Yardım Ödemeleri Nasıl Etkilenecek?

Verilerin açıklanmasının ardından ABD Sosyal Güvenlik Kurumu, 2027 yılı itibarıyla emekli, maluliyet ve dul/yetim aylıklarına %3,6 oranında yaşam maliyeti ayarlaması (COLA) yapılacağını duyurdu.

Ocak ayından itibaren uygulanacak bu düzenlemeyle ortalama emekli maaşı aylık 75 dolar artacak. Bu artıştan yaklaşık 72 milyon kişi faydalanacak.

Gümrük Vergilerinin Enflasyona Etkisi

Başkan Donald Trump’ın göreve geldikten sonra küresel ticaret ortaklarına uyguladığı ek gümrük vergileri de fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor. Anayasa Mahkemesi'nin Şubat ayında bazı vergileri hukuka aykırı bulmasına rağmen Trump, tüm ithal ürünlere %10'luk genel bir gümrük vergisi getirdi.

New York Fed tarafından yapılan bir araştırma, bu gümrük vergilerinin enflasyonu doğrudan tetiklediğini ortaya koydu:

• Yabancı tedarikçiler fiyat kırmadığı için ABD'li ithalatçı şirketler ek maliyetin yaklaşık %90'ını üstlenmek zorunda kaldı.

• İthal yedek parça ve hammaddeye bağımlı olan yerli üreticiler de maliyet artışlarını etikete yansıttı.

• Araştırmaya göre, ortalama gümrük vergisindeki her 1 puanlık artış, bir yılın sonunda tüketici fiyatlarını yaklaşık %0,25 oranında yukarı çekiyor.

Enflasyon Düşebilir mi?

Mevcut %3,7'lik oran Fed'in %2'lik hedefinin üzerinde olsa da, pandemi dönemi ve 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşı sırasında görülen %9'luk zirvelerin hâlen oldukça altında.

Burada kritik nokta şudur: Enflasyonun gerilemesi fiyatların ucuzlaması anlamına gelmez; fiyatların artmaya devam ettiği ancak bu artışın yavaşladığı anlamına gelir. Merkez bankaları, tüketicilerin harcama kararlarını ertelemesini önlemek ve ekonomik canlılığı korumak için %2 civarındaki makul bir enflasyon oranını sağlıklı kabul etmektedir.