ABD'de düşman gemilerine el koyma imkanı tanıyan Ganimet Mahkemeleri yeniden gündemde

Savaş sırasında denizdeki gemi ve mallara el konulmasının hukuka uygunluğunu inceleyen ulusal bir mahkeme türü olan ganimet mahkemeleri, 17. ve 18. yüzyıllarda yaygın olarak kullanılmış, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ise duraklama dönemine girmişti. 18. yüzyılda ulusal bir ganimet mahkemesi kurulmasına yönelik çeşitli fikirler ortaya atılmış ve bu süreç, 1907 tarihli İkinci Lahey Barış Konferansı’nda Uluslararası Ganimet Mahkemesi’nin kurulmasını öngören 12. Sözleşme'nin kabul edilmesiyle zirveye ulaşmıştı. Bu mahkemenin ulusal ganimet mahkemelerinin kararlarına yapılan itirazları incelemesi planlanmıştı; ancak sözleşme hiçbir ülke tarafından onaylanmadı.

Ağustos 2026'da Bloomberg, ABD Adalet Bakanlığı'nın, aynı yılın Şubat ayında başlayan savaş kapsamında İran'a yönelik uyguladığı ekonomik ablukayı tırmandırarak ganimet mahkemelerini yeniden faaliyete geçirme niyetinde olduğunu bildirdi. Bu adım, ABD'ye İran petrol tankerlerine el koyma, yüklerini satma ve elde edilen geliri ABD Hazinesine aktarma imkânı tanıyabilir.

Tarihçe

Ganimet hukukunun kökleri Orta Çağ'a kadar uzanmakla birlikte, modern formu 17. ve 18. yüzyıllarda şekillendi. O dönemde, savaşan bir devletten düşman gemilerine (özellikle ticaret gemilerine) saldırma yetkisi alan özel kişilere ait ruhsatlı gemilerin (korsan gemileri) ele geçirdiği ganimetlerin hukuka uygunluğunun denetlenmesi yaygınlaştı. Bu durumlarda el konulan gemi veya mallar otomatik olarak el koyan tarafa geçmiyor; el koyma işleminin meşruiyeti ganimet mahkemeleri önünde yargısal denetime tabi tutuluyordu.

1856 Paris Deniz Hukuku Deklarasyonu ile özel korsanlık kaldırıldı ve tarafsız mallara el konulması düzenlendi. 1907 Lahey Sözleşmesi ile uluslararası bir ganimet mahkemesi kurulması hedeflendi, ancak uygulanacak kurallar üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle süreç kâğıt üzerinde kaldı. İki Dünya Savaşı'nın ardından müttefik devletler, yenilen devletlere galip gelen tarafın yargı denetimi mekanizmalarını dayattı.

Ulusal Mahkeme Örnekleri

1894 tarihli İngiliz Ganimet Mahkemeleri Kanunu, İngiliz mülklerinde ganimet mahkemelerinin kurulmasını ve savaş zamanında aktif hale getirilmesini düzenler.

Kanada Federal Mahkemesi ganimet davalarına bakmakla görevlidir ve 1970 tarihli Kanada Ganimet Kanunu el konulan gemi, uçak ve malları kapsar.

ABD'de federal bölge mahkemeleri, el konulan ganimetlerin ABD topraklarına, müttefik sulara veya ABD ordusu kontrolündeki bölgelere getirilmesi durumunda münhasır yargı yetkisine sahiptir.

2026’da Yeniden Faaliyete Geçirilmesi

Bloomberg’in 26 Ağustos 2026 tarihli haberine göre, ABD Adalet Bakanlığı ganimet mahkemelerini yeniden aktif hale getirmeye hazırlanıyor. Houston ABD Savcısı Aaron Ritz, Adalet Bakanlığı'nın deniz hukukunun bu köklü unsurunu "yeniden canlandırmak için çalıştığını" doğruladı.

Bu mekanizma, federal savcılara düşman veya tarafsız gemilerden el konulan petrol ve diğer malların mülkiyetini ABD adına talep etmek için daha hızlı bir hukuki yol sağlayabilir. Adalet Bakanlığı’nın, Houston merkezli Teksas Güney Bölgesi Federal Mahkemesi’ne odaklandığı belirtiliyor. Bölgenin devasa petrokimya kompleksi ve depolama kapasitesi bu seçimde etkili oluyor. Ancak bu adımın, ABD'nin savaştaki fiili rolü ve Kongre yetkisinin bulunup bulunmadığına ilişkin ciddi hukuki itirazlarla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.

Ganimet Hukukunun Esasları

Ganimet hukuku; Deniz Savaşı Hukuku, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi ve ulusal mevzuatlardan beslenir. 1995 San Remo Rehberi uyarınca, askeri unsurlar operasyon bölgesindeki düşman bayraklı veya düşmanla bağlantılı tarafsız ticaret gemilerini durdurma ve yönlendirme yetkisine sahiptir. Tarafsız gemiler; yasaklanmış mal (yasaklı harp malzemesi) taşıma, düşman askeri taşıma, doğrudan düşman kontrolünde çalışma, sahte belge sunma veya ablukayı ihlal etme gibi durumlarda ganimet hukukuna tabi tutulabilir.