2027 bütçesinde dev açık: Vergileriniz nereye gidecek?

İktidarın yeni haftada TBMM'ye sunacağı 2027 yılı bütçesi, yüksek açık, trilyonlarca liralık faiz ödemesi ve ağır vergi yüküyle dikkat çekiyor. Bütçenin gelecek yıl yaklaşık 3,9 trilyon lira açık vermesi beklenirken faiz giderleri için ayrılan kaynak 4 trilyon liraya yaklaşıyor. Özel Tüketim Vergisi'nden (ÖTV) 3,3 trilyon lira gelir hedefleniyor. Savunma harcamaları da hızla artıyor. Cumhuriyet yazarı Mustafa Çakır'ın aktardığı bütçe verileri, 2027'de kamu maliyesinin önündeki zorlukları ortaya koyuyor.

Bütçe açığı 3,9 trilyon liraya yaklaşacak

2027 yılı merkezi yönetim bütçesi, yeni haftada TBMM'de sunulacak. Teklif önce Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, ardından Genel Kurul'da görüşülecek.

Cumhuriyet'ten Mustafa Çakır'ın haberine göre, gelecek yıl bütçe giderlerinin 27 trilyon 276 milyar lira, gelirlerinin ise 23 trilyon 408 milyar lira olması öngörülüyor.

Böylece bütçenin 3 trilyon 868,1 milyar lira açık vermesi bekleniyor.

Bu rakamlar, bütçe gelirlerinin kamu harcamalarını karşılamakta yetersiz kalacağını gösteriyor.

2027 bütçesinin en dikkat çekici özelliklerinden biri de faiz giderlerinin bütçe açığından bile yüksek olması.

Faize karşı söylem, 4 trilyon liraya yaklaşan faiz ödemesi

İktidar uzun yıllardır faiz karşıtı söylemini sürdürse de 2027 bütçesinde faiz ödemeleri için ayrılan kaynak 3 trilyon 975 milyar liraya ulaşıyor.

Bu tutar, toplam bütçe giderlerinin yaklaşık yüzde 14,6'sına karşılık geliyor.

Başka bir ifadeyle merkezi yönetim bütçesinden harcanacak her 100 liranın yaklaşık 15 lirası faiz ödemelerine gidecek.

Faiz giderleri, Milli Eğitim Bakanlığı için öngörülen 2 trilyon 459 milyar liralık bütçenin de oldukça üzerinde.

Faiz yükünün büyüklüğü, kamu borçlanma maliyetlerinin bütçe üzerindeki baskısını gözler önüne seriyor.

Üstelik faiz giderleri, eğitim, sağlık, sosyal yardım ve yatırım gibi alanlara ayrılabilecek kaynakların kullanımında önemli bir kısıt oluşturuyor.

Vergi yükünün büyük bölümü yurttaşın omuzlarında

2027 bütçesinin gelir tarafında vergi tahsilatı belirleyici rol oynayacak.

Bütçede öngörülen başlıca gelir kalemleri şöyle:

• Gelir vergisi: 5 trilyon 533 milyar lira

• Kurumlar vergisi: 2 trilyon 223 milyar lira

• Katma Değer Vergisi (KDV): 5 trilyon 681 milyar lira

• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV): 3 trilyon 284 milyar lira

• Diğer vergi gelirleri: 3 trilyon 184 milyar lira

• Vergi dışı gelirler: 3 trilyon 502 milyar lira

Özellikle KDV ve ÖTV gibi tüketim üzerinden alınan dolaylı vergilerin büyüklüğü dikkat çekiyor.

İki kalemden toplam 8 trilyon 965 milyar lira gelir bekleniyor.

Bu tutar, bütçenin toplam gelir hedefinin yaklaşık yüzde 38,3'üne karşılık geliyor.

Dolaylı vergiler, gelir düzeyinden bağımsız olarak tüketim üzerinden tahsil edildikleri için düşük ve orta gelirli haneler üzerinde daha ağır bir yük oluşturabiliyor.

Dolayısıyla 2027 bütçesinde de vergi yükünün önemli bir kısmını tüketiciler üstlenecek.

En büyük harcama kalemi cari transferler

Bütçenin gider tarafında cari transferler ilk sırada yer alıyor.

2027 yılı için 10 trilyon 240 milyar liralık cari transfer ödeneği öngörülüyor.

Diğer başlıca harcama kalemleri ise şöyle:

• Personel giderleri: 7 trilyon 117 milyar lira

• Mal ve hizmet alımları: 2 trilyon 184 milyar lira

• Cari transferler: 10 trilyon 240 milyar lira

• Sermaye giderleri: 1 trilyon 855 milyar lira

• Sermaye transferleri: 750 milyar lira

• Borç verme giderleri: 613 milyar lira

• Yedek ödenekler: 542 milyar lira

Cari transferler, sosyal güvenlik sistemine yapılan aktarımlar ve çeşitli kamu destekleri gibi çok sayıda harcamayı kapsıyor.

Bu kalemin büyüklüğü, kamu harcamalarının önemli bölümünün doğrudan yatırım yerine mevcut yükümlülüklerin ve transferlerin finansmanına ayrıldığını gösteriyor.

Eğitim ve sağlık bütçeleri faiz giderlerinin gölgesinde

2027 bütçesinde Milli Eğitim Bakanlığı'na 2 trilyon 459 milyar lira kaynak ayrılması öngörülüyor.

Yükseköğretim kurumlarının bütçeleri ise 872 milyar lira olacak.

Eğitim alanına toplam bütçenin yüzde 13,7'sinin ayrıldığı belirtiliyor.

Sağlık hizmetleri için doğrudan 2 trilyon 134 milyar liralık harcama planlanırken Sağlık Bakanlığı, yükseköğretim kurumları ve SGK üzerinden yapılacak harcamalarla birlikte sağlık alanındaki toplam bütçenin 4 trilyon 532 milyar liraya ulaşması bekleniyor.

Eğitim ve sağlık için ayrılan kaynaklar nominal olarak büyük görünse de bu ödeneklerin gerçek hizmet kapasitesine etkisini değerlendirmek için enflasyon ve artan maliyetlerin de dikkate alınması gerekiyor.

Öte yandan yaklaşık 4 trilyon liralık faiz gideri, kamu kaynaklarının dağılımında borçlanma maliyetlerinin ne kadar belirleyici hale geldiğini ortaya koyuyor.

Sosyal yardımlara 1,34 trilyon lira

Bütçede sosyal yardım ve destek ödemeleri için 1 trilyon 341 milyar lira kaynak ayrılıyor.

Bu tutar, toplam bütçe giderlerinin yüzde 4,9'una karşılık geliyor.

Ödeme gücü bulunmayan yurttaşların genel sağlık sigortası primlerinin karşılanması amacıyla da 186 milyar liralık harcama öngörülüyor.

Sosyal yardım ödeneklerinin büyüklüğü, ekonomik sıkıntılarla mücadelede kamu desteklerine duyulan ihtiyacın devam ettiğini gösteriyor.

Ancak bu kaynakların yoksulluğu ne ölçüde azaltacağı, yardımların kapsamına ve reel satın alma gücüne bağlı olacak.

Elektrik ve doğalgaz desteklerinin milli gelire oranı düşüyor

2027 bütçesinde elektrik ve doğalgaz sübvansiyonları için 605 milyar lira ayrılması planlanıyor.

Bununla birlikte enerji desteklerinin milli gelire oranı geriliyor.

2021 yılında GSYH'nin yüzde 1,1'i düzeyinde olan enerji sübvansiyonlarının 2027'de yüzde 0,5'e düşmesi bekleniyor.

Bu gelişme, enerji desteklerinin ekonomi içindeki göreli ağırlığının azaldığını gösteriyor.

Enerji fiyatlarının yüksek seyrettiği bir dönemde desteklerin kapsamı ve hanelere yansıması, özellikle dar gelirli kesimler açısından önem taşıyacak.

Tarıma destek ve yatırım ödenekleri

2027 bütçesinde tarım sektörüne yönelik çeşitli destek ve harcama kalemleri de yer alıyor.

Tarım sektörü için öngörülen başlıca kaynaklar şöyle:

• Tarım sektörüne yönelik vergi harcamaları: 342 milyar lira

• Tarımsal kredi desteği: 325 milyar lira

• Tarım sektörü yatırım ödenekleri: 268 milyar lira

• Tarımsal destek programları: 235 milyar lira

• Tarımsal KİT'lerin finansmanı, müdahale alımları ve ihracat destekleri: 135 milyar lira

Tarım sektörü açısından belirleyici konu, bu kaynakların artan üretim maliyetleri karşısında çiftçilerin finansman ihtiyacını ne ölçüde karşılayacağı olacak.

Özellikle gübre, enerji, yem ve finansman maliyetlerinin yüksek olduğu koşullarda desteklerin reel değeri önem kazanıyor.

İşverenlere 658 milyar liralık destek

2027 bütçesinde reel kesime yönelik destekler için 658 milyar lira kaynak ayrıldı.

Bu kapsamda SGK işveren prim desteği ödemelerine 351 milyar lira, Halkbank üzerinden sağlanan esnaf kredilerinin sübvansiyonuna 92 milyar lira ayrılması öngörülüyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı teşvik ödemeleri için 73 milyar lira, ihracat destekleri için 65 milyar lira, diğer reel sektör destekleri için ise 78 milyar lira kaynak planlanıyor.

Bu desteklerin istihdam, yatırım ve üretim üzerindeki etkisi, kaynakların hangi sektörlere ve işletmelere yönlendirileceğine bağlı olacak.

Savunma harcamalarında dikkat çekici artış

2027 bütçesinin öne çıkan başlıklarından biri de savunma harcamaları.

Silah, mühimmat, silah sistemleri ve diğer savunma araçlarının alımına ilişkin ödeneklerde yüzde 229 oranında artış öngörülüyor.

Diğer savunma harcamalarıyla birlikte toplam savunma bütçesi 2 trilyon 206 milyar liraya ulaşıyor.

İç güvenlik harcamaları için de 1 trilyon 248 milyar liralık ödenek ayrılması planlanıyor.

Böylece savunma ve iç güvenlik için öngörülen toplam kaynak 3 trilyon 454 milyar lirayı buluyor.

Savunma harcamalarındaki artış, Türkiye'nin güvenlik önceliklerinin bütçe dağılımında daha fazla ağırlık kazandığını gösteriyor.

Ancak kamu kaynaklarının sınırlı olduğu ve bütçe açığının büyüdüğü bir ortamda savunma, sosyal harcamalar ve yatırımlar arasındaki denge de tartışma konusu olmaya devam edecek.

2027 bütçesinde temel sorun: Açık, faiz ve vergi yükü

2027 bütçesinin ortaya koyduğu tablo, kamu maliyesinde üç temel soruna işaret ediyor.

İlk olarak, yaklaşık 3,9 trilyon liralık bütçe açığı kamu finansman ihtiyacının yüksek kalacağını gösteriyor.

İkinci olarak, 4 trilyon liraya yaklaşan faiz giderleri kamu harcamalarının önemli bölümünü oluşturuyor.

Üçüncü olarak, KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin gelirler içindeki ağırlığı, bütçenin finansmanında tüketicilerin üstlendiği yükün büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Savunma harcamaları hızla artarken sosyal yardımların ve enerji sübvansiyonlarının reel etkisi de önem kazanıyor.

Sonuç olarak 2027 bütçesi, yüksek faiz ödemeleri ve büyük finansman ihtiyacıyla dikkat çekerken vergi yükünün önemli bölümünü yine yurttaşın taşıyacağını gösteriyor.

Bütçenin Meclis görüşmelerinde en önemli tartışma başlıkları, bu mali yapının sürdürülebilirliği ve kamu kaynaklarının toplumun farklı kesimleri arasında nasıl dağıtıldığı olacak.

Kaynak: Mustafa Çakır / Cumhuriyet, sadece alıntıdır